Qara Sara
Katarlarda; bu gün bildiyimiz Qaraçılarda Qara Ana tanrıça - Sara Kali kultu (ənənəvi olaraq “Kali” kult deməkdir) - katolik qaraçılarının kultudur. Fransada olan ağ atları, çəhrayı flaminqoları və öküzləri ilə məhşur olan, Sent – Mari – de - lya - Mer kiçik sahil şəhərində qaraçılar tərəfindən tikilmiş yerli kilsədə, yeraltı ziyarətgahda mifik müqəddəs qadın Sara Kalinin heykəli var. 24 maydan 25 – nə keçən gecə Ana tanrıçanın heykəlini dənizə çxarırlar və suya daldıraraq simvolik şəkildə müqəddəs Ananı təkrar xaç suyuna çəkirlər. Əfsanəyə görə köçəri həyat sürən qaraçı qızı Saraya agah olur ki, o təcili sahilə getməlidir, çünki ora Xristin ölümünə şahid olmuş saleh insanlar gələcək. Sahilə qaçan Sara görür ki, qayıqda həqiqətən də kimlərsə gəlib, amma sahilə yaxınlaşmaqda çətinlik çəkirlər. Əfsanəyə görə “Üç Müqəddəs Mariya”nın üçü də həmin qayıqda olub. Düşünmədən suya atılan qaraçı qızı müqəddəslərin qayığını sahilə çəkir. Sara qaraçılar içərisində ilk xristianlığı qəbul etmiş adam olub. Sent –Mari-de-lya-Mer şəhərinin yerləşdiyi tarixi ərazi Oksitaniya adlanırdı ki, həmin ərazidə qədimdə də qaraçılar yaşayırdı. Amma o zaman onlar qaraçı, sıqan deyil Katarlar idi. Oksitaniyanın tarixi torpaqlarına - İtaliyanın; Pyemont, İspaniyanın; Val D Aran və Monako əraziləri aid idi. Bu gün də Sent –Mari-de-lya-Mer şəhərinin əhalisi Latın, Roman dil qrupuna aid olan Oksitaniya dilində danışırlar. Öküzləri ilə məhşur olan, dəniz sahilində yerləşən, qədim Oksitaniyanın adında sanki, bir “Öküz” sözü gizlidir. “Ox” İngilis d., “oxe” İsveç dilində, “okse” Norveç , Tatar və Başqırd d.“üqez” öküz deməkdir. Qədim Türklər su mənbələrinə, yəni dənizə, gölə, çaya həm də “don” deyiblər. Məsələn, Dnepr “Donepr”, Dunay “Donay”, Dnestr “Donestr”, Dəniz-Deniz- Dengiz kimi. Don çayı Azov dənizinə tökülürdü və Tanais adlanırdı. Sahilində e.ə. III-V əsrdə Antik Tanais şəhəri olub. Qədim Yunanlarda Okean və Tefiyanın oğlu, Tanais adlanan çay tanrısı da olub. Oksitaniya toponiminin adının mənası bizim dildə anlaşılır: ”Sahildə yerləşən öküzlər ölkəsi”! Atlantik okeanı sahilində yerləşən Mavri ”taniya” və “Kiçik Britaniya” adlanan İrlandiya, Böyük Britaniya Atlantik okeanı, Şimal dənizi, İrland dənizi ilə əhatələnib. Böyük Britaniyada çox sayda çaylar da var ki, Don/Ton/Tan ifadəsi burada da özünü doğruldur. Qədim Misirdə; Nil çayının qərb sahilində isə e. 4000 əvvəl salınmış tarixi Tinis şəhəri yerləşirdi. Maraqlıdır, dünyadakı bütün bu coğrafi adlar, eləcə də canlıların adları kimlər tərəfindən verilib?

F. Rüstəmova.” Hor sivilizasiyası və onun günümüzdə izləri” kitabından.