İrandan atılan ballistik raket İraq və Suriya hava məkanından keçdikdən sonra Türkiyəyə doğru trayektoriyasını dəyişib və Aralıq dənizində yerləşdirilən Aegis esminesi tərəfindən vuruldu. Atatürk bəndində bəzi raket parçaları aşkarlanıb (sosial mediadan).

Daha sonra İrandan Naxçıvana doğru 4 kamikaze dronu buraxıldı. Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti (DTX) Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinə, İsrailin Azərbaycandakı səfirliyinə, Dağ Yəhudiləri dini icmasının liderlərindən birinə və Aşkenazi sinaqoquna hücum planının qarşısını aldığını elan etdi. Və dünən… İrandan atılan və rəsmi olaraq Türkiyəni hədəf aldığı bildirilən daha bir ballistik raket, Aralıq dənizində yerləşdirilən NATO-nun Aegis esminesi (ehtimal ki, SM-3) tərəfindən vurulub. Nə baş verir?

Əvvəla, ballistik raketin yalnız məhv etməyə yönəlmiş bir silah deyil, həm də siyasi mesaj, sınaq, manipulyasiya, təxribat və qeyri-müəyyənlik yaratmaq üçün bir vasitə ola biləcəyi aydın oldu. Bu hücumların günahkarları bunlar ola bilər:

– İran daxilində strateji qərar qəbuletmə mərkəzi,

– İran daxilində strateji aləti (ballistik raket) manipulyasiya etmək qabiliyyətinə malik ara təbəqələrdə qərar qəbul edən,

– Türkiyə və Azərbaycanı müharibəyə cəlb etməyə çalışan daxili qüvvə (məsələn, rejimdən yalnız Türkiyə və Azərbaycanın müharibəyə cəlb olunması ilə qurtula biləcəklərini düşünənlər),

– İranın qərar qəbuletmə mexanizmlərini daxildən manipulyasiya etmək qabiliyyətinə malik xarici qüvvə,

– Müharibənin yaratdığı artan stress səbəbindən qərar qəbuletmə mexanizminin strateji səhv qərarı.

Nəticə etibarilə, hamımız bilirik və fikir yürüdürük. Əgər İranda mərkəzi dövlət ağlını itirməyibsə, Türkiyə və Azərbaycana qarşı müharibəyə girməsi strateji intihar olardı.

– Digər tərəfdən, “İranın bəzi ballistik raketlərinin xüsusilə İraq-Suriya dəhlizindən keçməsi üçün proqramlaşdırılması ABŞ radar şəbəkəsini sınamaq məqsədi daşıya bilər”.

Bəzi raketlər əslində hərbi nəticələr əldə etmək üçün deyil, sonradan istifadə üçün qarşı tərəfin sistemini öyrənmək məqsədilə atılır. İrandan buraxılan, İraq və Suriya üzərindən keçən və NATO-nun Aegis esminesi tərəfindən vurulan ballistik raketlərlə bağlı hadisədə ən azı 6 ehtimal var:

– Raket əslində hədəfinə doğru gedirdi və müdafiə sistemi tərəfindən vuruldu.

– Raketin naviqasiyası elektron müharibə səbəbindən pozuldu.

– Raketin trayektoriyası elektron spektr müharibəsi vasitəsilə Türkiyəni göstərmək üçün manipulyasiya edildi.

– Raketin proqram təminatında sabotaj oldu və trayektoriyası manipulyasiya edildi.

– Raketə xaricdən aldığı məlumatlar vasitəsilə müdaxilə edildi və istiqaməti dəyişdirildi.

– İran ABŞ radar şəbəkəsinin sərhədlərini, limitlərini və imkanlarını sınaqdan keçirirdi. Başqa sözlə, bu, yem idi.

Beləliklə, ehtimallar çoxdur. Əsl günahkarı tapmadan düzgün cavab vermək çətindir. Onu tapsanız belə, risk çox yüksəkdir. Amma əslində günahkarı tapmağa elə də ehtiyac yoxdur. Çünki bir dövlətin strateji kəşfiyyatı riskli, mənşəyi bilinməyən və ya hətta mənşəyi bilinən olsa belə, təxribatçı məlumatlar əsasında hərəkət etmir. Əsl dövlət kəşfiyyatı başqaları tərəfindən müəyyən edilmiş bir sahədə, başqaları tərəfindən arzulanan vaxtda və ya başqaları tərəfindən müəyyən edilmiş reflekslərlə hərəkət etmir. Öz strateji yaddaşına güvənir, zamanı özü seçir, miqyası özü müəyyən edir və təsirini buna uyğun olaraq həyata keçirir.

Tərəflərin vurduqları hədəflər əsasında müharibənin mənası

ABŞ və İsrailin indiyə qədər hədəfi coğrafiya deyil, sistemdir. Onların məqsədi İran ordusunu məhv etmək deyil, onun qərar qəbuletmə mexanizmlərini çökdürməkdir.

ABŞ/İsrail üçün İranın proksi şəbəkələri mərkəzi dövlət hakimiyyəti qədər əhəmiyyətlidir. ABŞ İraq müharibəsindəki kimi İrana hücum etmək istəmir. Məqsəd İranı kövrək regional gücə çevirmək, rejimi dərhal devirmək deyil, rejimin daxili tarazlığını pozmaqdır. Yəni, hakimiyyətdəki fikir ayrılıqları, elitada parçalanma, təhlükəsizlik sistemində və bürokratiyada böhran, iqtisadi çöküş, daha sonra isə daxili transformasiyadır.
Türkiyə üçün ən vacib və təhlükəli məqamlardan biri İranın zəifləməsi ilə boşluqların yaradılmasıdır. Və bu boşluqlar əsasən proksi aktorlar tərəfindən doldurulur. Burada rol oynayan aktorlardan biri PKK və onun törəmələridir. Bu, “Türkiyəni dolayı yolla müharibəyə cəlb etmək riski” yaradır.

Sinir sistemi müharibəsi: İranın vurduğu hədəflər bizə nə deyir?

ABŞ-İsrail hücumları və İranın hücumları əslində iki fərqli müharibə doktrinasına aiddir.

– ABŞ/İsrail: Nüvəni iflic etmək üçün aparılan müharibə. (Beyni məhv etmək məqsədi daşıyan müharibə)

– İran: Şəbəkəni məhv etmək üçün aparılan müharibə. (Sinir sistemini yormaq və parçalamağı hədəfləyən müharibə)

İran təkcə İsrailə qarşı deyil, həm də ABŞ-ın Yaxın Şərq düzəninə qarşı müharibə apararkən, İsrail və ABŞ İranın nüvəsini məhv etməyə, Yaxın Şərqi yenidən qurmağa, İsrailin strateji üstünlüyünü qəbul etdirməyə, Çin və Rusiyanın önünü kəsməyə və Asiya qapısını yarıb keçməyə çalışırlar.

Hər iki istiqamət boyunca düzənin pozulması isə,

– Türkiyə ətrafında yeni boşluqlar,

– Yeni proksi döyüş meydanlarının yaradılması,

– Yeni dini, etnik və məzhəb gərginlikləri,

– Daxili konsolidasiyada çətinliklər,

– Strateji və milli gücün bütün elementlərinə təsir edən manipulyasiyalara və təxribatlara məruz qalma,

– İrandakı türklər və iki od arasında qalmanın çətinliyi ilə,

– Türkiyə və Azərbaycanı birbaşa və ya dolayı yolla müharibəyə cəlb etmək potensialı daşıyır.

Müəllif: Bahçeşehir Universiteti Strateji Araşdırmalar Mərkəzi (BAU SAM) başqanı, terror və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Abdullah Ağar

Tərcümə etdi: Gülnar Səlimova