“Tut ağacı əkən ipək dərər”
Sağlamlığa xeyirli və minillərin sınağından keçmiş, evcilləşdirilmiş həşəratlardan biri də ipəkqurdudur.
Türk xalqlarının əksəriyyətinin dilində İpək böcəyi adlanan İpəkqurdunun elmi adı Bombyxdur. İpəkqurdu yaşadığı tsiklin müəyyən periodunda Barama adlanır. İpəkqurdu adından da məlum olduğu kimi bu söz həşəratın, qurdun və ya digər türk xalqlarının dediyi kimi, böcəyin ip hazırlaması ilə əlaqədar olan bir sözdür.
BARAMA sözü isə bürümək, bürünmək sözündən götürülüb. Barama həmin qurdun, faydalı həşərat və ya kəpənəyin özünü həmin ipək dediyimiz, özünün ağız suyu ilə hazırladığı iplərlə bürüyərək içərisində təhlükəsiz qaldığı, gizləndiyi yumaqcıqdır.
Mənbələrin də yazdığına görə barama- burmaq, bürümək sözü ilə qohumdur. Qaqauz dilində “barama qurdu” yerinə, bürüncük böcək sözü işlədilir.
İpəkqurdu (tut ipəkqurdu) həşəratının hazırladığı ip təbii olduğu üçün qədimdən, bu günə qədər müalicəvi xüsu-siyyətlərinə görə insanların diqqətini cəlb etmiş və parça olaraq onların əsas seçimi olmuşdur. Xalq arasında yayılmış inanca görə qədimdə Azərbaycanda istehsal edilən ipək kəlağeyilərə, xəstəliyə uyğun olaraq seçilmiş bitki cövhəri hopdurmaqla yaraları, oynaq əzələ ağrılarını müalicə edərlərmiş. Azərbaycanda və bir sıra ölkələrdə ipəkqurdunun məhsulu olan ipəkdən müalicə vasitəsi olaraq istifadə edilirsə, Çində qurudulmuş ipəkqurdu tırtıllarına Beauveria bassiana adlanan göbələk növü yoluxduraraq xalq təbabətində müalicəvi vasitə kimi işlədilir. Koreyada isə zülalla zəngin olan ipəkqurdu qızardılalaraq yeyilir. Xalq təbabətində, qida, yüngül sənayedən əlavə ipəkqurdu iplərindən tibbdə cərrahi sap olaraq və paraşüt istehsalında istifadə edilir.


Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından