Həbsxana ərəb sözüdür, əsil türk dilində isə azadlıqdan məhrum olanların yaşadığı yer törmə/türmə adlanmalıdır. Başqırdlar bizim “Yurt” adlandırdığımız ənənəvi türk otaqlarını “Tirmə”, Tatar türkləri isə qaranlıq zindanı “törmə”, Qırğız d. “türmə”, Qazax d. “türme”, adlandırırlar. Rusca mənbələrdə “Тюрьма” sözünün Alman dilində “Turm”, yəni qüllə ”başnya” sözündən gəldiyi yazılıdır. Əslində isə bu sözün təmiz türk sözü olması aydın görünür. “Тюрьма” sözündə türkcə olan zindan və otaq mənasında işlədilən; “törmə/türmə” sözlərinin hər ikisi birlikdə öz əksini tapıb. “Baş”nya sözündə belə, ucada, yuxarıda, hündürdə, başda olmağı bildirən “Baş” sözü var (nya isə suffiksdir).
Dilimizdə “qala” sözü də var ki, bu söz düşmənə müqavimət göstərmək məqsədli bir tikili olmaqdan əlavə, həm də düşmən tərəfdən əsir alınanlar da orada saxlanıldığına görə “türmə” mənasında da işlədilir. Qala sözünün mənbələrdə Ərəb sözü olması yazılıdır. Əslində isə qala; “qalmaq” feli ilə eyni kökdən yaranmış bir sözdür. Qala; yerli əhali üçün müdafiə, əsir düşənə isə həbsxana demək olan, uzunmüddət “qalınan” bir istehkam!

F. Rüstəmova