Krokus - Zəfərandır. Zəfəran Yunan dilində “sap”, sepheran isə ərəbcə “sarı”deməkdir. 4000 il əvvəl Krit adasında Knoss sarayının freskalarında zəfəranın rəsmi var. 1500 il il əvvəl Misir tekstlərində zəfəranın şəfaverici xüsusiyyətləri haqqında yazılar bu gün də qalmaqdadır. Şumer yazılarında, İbn Sinanın yazılarında və bir sıra mənbələrdə zəfəranın ürək xəstəliklərində, sinir xəstəliklərində, vərəmdə hətta kişi potensiyasının azalmasında belə müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında məlumatlar var. Bəlkə ona görə yunan d. “sap”, ərəb dilində “sarı“ rəng mənasında işlədilən Krokus sözü ilə izah olunur. Zəfəran haqqında bu günə gəlib çatmış əfsanələrə görə və onun adındakı “Z/Ze” söz kökünün yuxarıda qeyd edildiyi kimi günəş, işıq yaddaşlı olması, ikinci hissənin “FRN” sözünün də eyni zamanda günəş, işıq yaddaşlı olması; həqiqətən onun adının; günəşin sarı-qızılı rəngləri ilə əlaqəli olması inandırıcıdır. Hvare; Avesta dilində, Hvar isə Skif/Quz dilində günəş deməkdir. Zəfəran sözündəki “FRN” hissəsi elə “Firon”sözü ilə yazılış, deyiliş və məntiqi cəhətdən eynilik təşkil edir. Axı Fironlar günəş Tanrısı Horun yer üzərindəki təmsilçiləridir. Azərbaycan dilində Zəfəran sözündə bir məna fərqi olması haqqında belə bir versiya vardır: “Zəfəran”; Zəfər, yəni “qələbə“ və “An”. Zəfəran hər zaman imperatorlara, krallara, papalara verilən ən dəyərli hədiyyə olub. Budda dünyasını dəyişdikdən sonra zəfəranla boyanmış geyimlə o biri dünyaya yola salındı. Zəfəranla boyanmış geyimləri, bəzədilmiş ayaqqabıları Midiya, Persiya, Vavilon çarları geyinib. Çində zəfəranla boyanmış paltarı yalnız imperator geyinə bilib. Digərlərinə icazə verilməyib. Solomon, Homer və Hippokratın yazılarında zəfəran haqda bir çox məlumatlar var. Əfsanəyə görə Tanrı Merkurinin Krokus adlı dostu olub. Bir gün Merkuri disk atarkən dostu Krokusa dəyib və onun tökülmüş qanından zəfəran çiçəkləri bitib. Sübh tanrıçası Eos qızılı sarı rəngdə zəfəran çiçəyi ilə boyanmış paltar geyinərmiş. Bəzi əfsanələrdə isə bu gözəl çiçəyə Göy qurşağının övladları da deyilir. Zəfəranın vətəni Kəşmir şəhəri sayılır. Əfsanəyə görə Kəşmirə zəfəranı göylərdən, Büxur; tüstülü dağından Arxat Nimaqun gətirib.

F.Rüstəmova. “Hor sivilizasiyası və onun günümüzdə izləri”kitabından.