ABŞ və İsrailin fevralın 28-dən etibarən İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatların üzərindən artıq bir ay keçir. İlk günlərdə qısa müddətdə başa çatacağı deyilən müharibə uzandıqca, tərəflərin gözləntilərinin nə dərəcədə reallaşdığı, eləcə də qarşıdakı mərhələdə hansı ssenarilərin mümkün olduğu daha çox müzakirə edilir.

Mövzu ilə bağlı Publika.az-a danışan politoloq Elxan Şahinoğlu münaqişənin hazırkı vəziyyətini və ehtimal olunan inkişaf istiqamətlərini dəyərləndirdi.

Qalib hələ yoxdur

Politoloq dedi ki, hərbi əməliyyatların artıq bir ayı tamam olsa da, müharibənin hələ də aydın qalibi yoxdur. Onun sözlərinə görə, əvvəlcə müharibənin 4-5 gün, daha sonra isə 4-5 həftə çəkəcəyi deyilirdi, lakin artıq bir ay keçməsinə baxmayaraq qarşıdurma davam edir.

Politoloq vurğuladı ki, ABŞ bu müddət ərzində müəyyən hərbi hədəflərə nail olub:

“İranın uran zənginləşdirmə potensialı təxminən 10 il geri salınıb, ballistik raket istehsalına ciddi zərbələr endirilib. Sənaye müəssisələrinin böyük hissəsi dağıdılıb və onların bərpası onilliklər tələb edə bilər. Həmçinin ABŞ və İsrail İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərini sıradan çıxarıb, hərbi gəmilərin əhəmiyyətli hissəsi məhv edilib, hərbi aviasiya isə demək olar ki, fəaliyyətsiz vəziyyətə salınıb”.

Əsas məsələ - rejim yerindədir

Politoloq bildirdi ki, bütün bu itkilərə baxmayaraq, əsas məsələ rejimin hələ də hakimiyyətdə qalmasıdır.

"Rejim nə çöküb, nə dəyişib, nə də kənardan idarə olunan vəziyyətə düşüb. Bəzi yüksək vəzifəli şəxslərin və generalların öldürülməsi ciddi itkilər olsa da, bu, hakimiyyətin mövqeyini sarsıtmayıb", - deyə Elxan Şahinoğlu əlavə etdi.

Hörmüz boğazında risklər artır

Hörmüz boğazı ətrafında vəziyyətin ağır olaraq qaldığını deyən politoloq bildirdi ki, İran bu strateji nöqtədə gərginliyi artırarsa, bu, ABŞ üçün əməliyyatların nəticəsini sual altına sala bilər: "Məhz bu səbəbdən ABŞ-ın quru əməliyyatına hazırlaşması ehtimalı gündəmdədir".

E.Şahinoğlu hesab edir ki, İran kimi böyük bir ölkədə genişmiqyaslı quru əməliyyatı keçirmək son dərəcə risklidir. Onun sözlərinə görə, belə bir əməliyyat üçün 500-600 minlik qoşun kontingenti tələb oluna bilər:

“Bu halda çox sayda amerikalı hərbçinin həlak olması ehtimalı var və bu, ABŞ daxilində müharibəyə qarşı etirazları gücləndirə, eyni zamanda Donald Trampın mövqeyini zəiflədə bilər”.



Lokal əməliyyatlar real deyil

Politoloq qeyd etdi ki, alternativ olaraq ABŞ-ın lokal əməliyyatlarla İran rejimini təslim olmağa məcbur etməsi ehtimalı da müzakirə olunur, lakin bu ssenari real görünmür: "Çünki İran rejimi zəifləsə də, ölkə daxilində nəzarəti saxlayır və müharibəni davam etdirmək niyyətindədir. Raket hücumları ilə bağlı qərarlar da məhz hakimiyyət tərəfindən verilir və bəzən bu qərarlar məntiqsiz təsir bağışlayır".

Hakimiyyət daxilində fikir ayrılığı

İran hakimiyyəti daxilində fikir ayrılıqları olduğu ehtimal edilir. Politoloqun sözlərinə görə, prezident və onun ətrafı artıq müharibənin ölkəni daha da zəiflətdiyini anlayır:

"Hətta müharibə bu gün dayansa belə, İran iqtisadiyyatının bərpası üçün onilliklər lazım olacaq. Sənaye müəssisələrinin dağıdıldığı və 90 milyonluq ölkədə geniş miqyaslı işsizlik yarana bilər. Artıq indidən inflyasiya və iqtisadi çətinliklər müşahidə olunur. Müharibədən sonra ölkənin bərpası son dərəcə çətin olacaq. Məhz bu səbəbdən İran prezidenti ilə hərbi rəhbərlik arasında ciddi fikir ayrılığının yaranması istisna deyil".

Elxan Şahinoğlunun dediklərindən ümumi nəticə çıxarsaq, bir aylıq müharibənin nəticələri göstərir ki, tərəflərdən heç biri hələlik həlledici üstünlük əldə edə bilməyib və qarşıdakı dövrdə həm diplomatik həll, həm də daha genişmiqyaslı hərbi ssenarilər ehtimal olaraq qalır.