Ana/Eneçer də ola bilər!
Buradan fars mənşəli hesab edilən və çarəsiz anlamına gələn “naçar” sözünün də Qədim Misirlə əlaqəli olması aydın olur.
“Azar”- Azərbaycan və türk dillərində olan mənbələrdə is. [Fars.] Xəstəlik, naxoşluq.
Aza: Pis, ziyankar Ruh. Azar sözü yenə pis ruhlara dayalı xəstəlikləri ifadə edər. Azarlamaq feili də buradan törəmişdir.
Çor: cin, çer, çur, şor, şar, çora, çura. Çor: (Çor/Şor). Xəstəlik və gözlə görülməmə anlamı daşıyır.
İçite hanım: Sağlıq Tanrıçası. Xəstəlikləri önlər, insan-lara sağlıq verir. İçite: (İy/İz/İç). İye/İçe yəni qoruyucu ruh və sahib anlamlarıyla bağlantılıdır. Ayrıca Ece/Eçe yəni kraliça və abla sözləriylə də yaxından ilgilidir.
A-zu– Şumer dilində şəfaçı deməkdir.
Ninisin/Nininsin sağlıq tanrıçasının adı həm də “Azugal-latu” olaraq yazılır və anılır. Bu gün Azərbaycan dilində, yuxarıda göstərildiyi kimi xəstəlik mənasında işlədilən, amma mənbələrdə fars mənşəli olması yazılan “azar” sözü də var.
Amma heç zaman farslarla qonşuluq əlaqəsində olmayan, bəzi Sibir xalqlarının inancına görə Aza adlı qorxunc bir ruh insanların bədəninə girib, yoluxucu xəstəlik törətdiyinə inanılır.
“Az”lar Tuva mifologiyasında xəstəlik törətməsinə inanılan pis ruhlardır. Folk və ya xalq təbabəti
Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, Azugallatu adındakı “az” pis ruh, xəstəlik deməkdir. “Gal”, yəni Gula isə onu sağaldan tanrıçanın əzəmətli və ulu, ali olmasını bildirir.
Gulanın bir adı da Ninkarrak idi ki, mənası “Ledi Kar/Ledi Karrak/Divarların xanımı” deməkdir.
Hansı ki, atributu it/köpək/ür olan Gula həm İsin şəhərinin özünün, həm də orada yaşayan insanların “qoruyucu baryeri” idi. Xəstəlikləri şəhərə keçməyə qoymurdu.
O, eyni zamanda, bitkiləri böyüdən, toprağa həyat verən verimlilik, yəni bərəkət tanrıçası olaraq qəbul edilmişdir. Verimlilik, bərəkət tanrıçası olan Azugallatu dedikdə isə Azərbaycan dilində olan “azuqə” sözü yada düşür ki,“azuqə isimdir- qida, ərzaq ehtiyatı” deməkdir. Belə ki, torpaq verimli, məhsul bərəkətli olmasa azuqə də olmaz.
Ümumiyyətlə, isə Gula Anunun qızı, savaş tanrıları Pabilsag (İsin şəhərində), Ninurta (Nippurda) və ya Ningirsunun (Lagaşda) xanımı, şəfa tanrıları Damu, Ninazu və Gunurranın anası kimi tanınır.
Aza həm də bu gün Qafqazda qadın adıdır və İnquş, Çeçen mifologiyasında Günəşin qızıdır. Bəzi variantlarda isə Azanın Günəşin anası olduğu da deyilir.
Osetin Nart eposlarında Aza - yarpaqları şəfaverici olan, möcüzəli bir ağacdır.
Bu gün dilimizdə sağ-salamat, Türkiyə türkcəsində isə sağ salim deyilən və bildiyimiz kimi salamatlığı bildirən ifadə var ki, bu söz şumer dövründən bu günə qədər demək olar ki, heç dəyişilməyib.
Belə ki, silim sözü şumer d. sağlam/salamat/salim demək idi.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından