Xalq və ya Folk, doktor, medisina (təbabət), təbib və təbabət, çarə, həkim, dəva, dərman, ilac/əlac, azar sözü nədir, hansı dildədir?
Tibbə və təbabətə aid olan ən çox işlətdiyimiz sözlər:
Doktor: [latın d.] təbib, öyrətmən mənasında işlədilir.
Tibb: is. [ər.] həkimlik məsləki deməkdir.
Həkim: is. [ər.] hikmət sahibi, filosof, təbib deməkdir.
Çarə/Çare Kəlmə kökəni: Farsca [isim] Bir sonuca varmak, ortadaki engelleri kaldırmak için tutulması gereken yol, çıkar yol, çözüm yolu. Tedavi yolu, deva. Naçar isə çarəsiz deməkdir.
Deva Kəlmə kökeni: [Arapça isim] İlac, çarə.
Təbabət-Kəlimə kökəni: [Arapça isim] Həkimlik-Tıbb bilgisi.
Təbib: is. [ər.] həkim.
Əttar/Attar - Əskidən bir növ əczacılıq yapan, gözəl qoxular, ətirlər satan, bu gün isə baharat, şəfalı otlar və qurudulmuş, müxtəlif qida vasitələri satan şəxs.
Dərman –Kəlmə kökəni: Fars d. olub [isim] Güç, macal demək olması yazılır.
Dərman sözünün fars mənşəli olması yazılsa da bəzi rus d. olan mənbələr bu sözün türk mənşəli olmasını yazır.
Məsələn-rus dilində “durman” bitkisinin adının türk mənşəli olması yazılır və başqırd d. “turman” adlı “atların xəs-təliyində işlədilən” bir dərman vardır.
İlaç Kelime Kökeni: Arapça [isim] Bir hastalığı iyi et-mek veya önlemek için türlü yollarla kullanılan madde, em, deva.
Medicina sözünün mənası – latın dilində mənası, xəstə-lik və onun müalicə dövrü haqqında elmdir. Keçən əsrdə me-disina sözü yalnız daxili xəstəliklərin müalicəsi, terapiyası ki-mi anlaşılırdı, cərrahi müalicə üsulu bura daxil edilmirdi.
Xalq- Kelime Kökeni: Arapça-[isim] Aynı ülkede yaşa-yan, aynı uyrukta olan insan topluluğu.
Bütün mənbələrdə Folk sözünün də kökü ingiliscə isim olub Xalq/Halk deməkdir.
Demək folklor nümunələri vasitəsilə günümüzə qədər çatdırılan bu qədim müalicə üsulu Folk təbabət də adlandır-maq məntiqli olar...
Loğman əfsanəvi bir həkimin adı olub, klassik ədəbiy-yatda və canlı dildə bütün dərdlərə çarə edən, adamlara yol göstərən bilici şəxs mənasında işlənmişdir.
Azərbaycanda bu gün də oğlan uşaqlarına Loğman adı verilir və mənbələr bu adın Azərbaycana məxsus olmasını yazır.
Naçar, yəni çarəsiz - bu sözün mənbələrdə fars dili mənşəli olması yazılır.
Azərbaycan dilində xəstəlik mənasında işlədilən “Çor” sözü vardır.
İlhami Cəfərsoyun yazdığına görə “Çor”; bədxah ruhlardan biridir. Bəzi Sibir xalqlarının inancına görə Çor, Aza adlı qorxunc bir ruh insanların bədəninə girib, yoluxucu xəstəlik törədir. Qaşqay türkləri xırdabuynuzlu heyvan sürülərinə düşən xəstəliyə “Çor” deyirdilər.
Azərbaycanda “Çor” xəstəliyi ağac və digər bitkilərə də aid edilir.
Bu gün Azərbaycan dilində (Qazax rayonunu dialektin-də) belə bir söz var “çor/çər/çərləmək”, yəni xəstəlik. Xəstəli-yi sağaldan vasitələrə isə “çarə” deyilir. Maraqlıdır ki, Qədim Misirdə yaradıcı qüvvələrdən biri Neçer idi. Xəstəliklərin “çarəsi” isə Tanrıdan/Allahdan, yəni Neçerdən gəlir. Çarə edən Neçerdir.
Ta-Neçert sözü isə Qədim Misirdə Tanrıça demək idi.

Ardı var

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından