Son dəqiqə
EZOTERİZM: Ezoterika və ya Ezoterizm nədir? - Araşdırma
Ezoterika və ya Ezoterizm nədir?
P.Q.Nosaçevə görə: “«Ezoterika» sözü öz mənşəyini Qədim Ynanıstandan alır. Belə bir fikir formalaşıb ki, “σωτερικος” ifadəsini ilk dəfə Aristotel işlədib. Əslində isə belə deyil və Staqirit, yəni Aristotel ekzoterizm sözünü işlətmişdi. Ekzoterizm/“ξωτερικος” ezoterizmin tam əksi olub hər hansı bir məfhuma xarici, görünən xüsusiyyətlərinə görə verilən dəyərdir. Ezoterizm məfhumu II əsrdə Samosatlı Lukian özünün «Həyatı satanlar» satirasında söyləmişdi”. ЭЗОТЕРИКА: ОСНОВНЫЕ МОМЕНТЫ ИСТОРИИ ТЕРМИНА П. Г. НОСАЧЕВ .стр.2. Вестник ПСТГУ I: Богословие. Философия 2011. Вып. 2 (34). С. 49–60
Daha bir mənbədə yazılır: “ «Ezoterika» başqa bir reallığın bilgiləri olub, Tanrıdan, incə, əsrarəngiz dünyalardan, insan ruhundan, meditasiya, birbaşa qavrama və müxtəlif vasitələrlə gələn bilgilərdir. Ezoterizm termini; yunan mənşəli olub “esoterikos” sözündən götürülüb, mənası isə gizlin, daxili, özək deməkdir”.
Центр Изучения Эзотерического Наследия и Развития Сознания. www.esoteric4u.com//
Vikipediya mənbələrinə görə: “Ezoterizm- yunan d. söz olub; “ἐσωτερικός” sözündən gəlir və daxili, əlçatmaz, işıqlandırılmayan bilgilər deməkdir”. //https://ru.wikipedia.org//
Grekcə "iç, içsel" anlamındakı "esoterikos" sözündən ya da "görürəm, içsəl olan, gizli olan" anlamlarına gələn "eisotheo" sözcüğünden törədilmişdir. Qarşılığı "egzoterizm"dir. //https://tr.wikipedia.org/wiki/Ezoterizm//
Elmi mənbələrdə yunan sözü olması təsdiq edilən Ezoterizm və ya Ezoterika sözü; bəs azərbaycan dilində necə anlaşılır?
Ezoterika/Ezoterim sözü əslində iki hecadan ibarətdir: Ezo və ter.
Yuxarıdakı mənbələrə görə “esoterikos” sözünün gizlin, daxili, batini demək olması yazılır. Amma sözün ikinci hecası aydın deyil. Bəs dilimizdə gizlin, daxili, batini,özək mənası verən hansı sözlər var?
Azərbaycan d. olan mənbələrdə: əzəl: [ər.] 1. is. Əvvəli, ibtidası olmayan keçmiş zaman (əbəd müqabili). 2. zərf: Əvvəl, irəli, qabaq, ilkin, əvvəlcə, qabaqca. https://azerdict.com//
Türkcə mənbələrdə: Ezel [isim] Başlangıcı belli olmayan zaman, öncesizlik.//kelimeler.net//
-özül: is. Bünövrə, təməl, əsas. https://azerdict.com//
-özək: is.- Bitki gövdəsinin və ya kökünün daha yumşaq olan daxili, mərkəzi hissəsi.
https://azerdict.com//
- öz: əvəz. Şəxsinə, özünə aid olan, xas olan, mənsub olan. // azerdict. com//
- Oz damğası/Ozlaşmaq; Ön-Türklərdə Ozlaşaraq Tanrıya ərişməyi/qovuşmağı təmsil edən bu damğa; o biri dünyaya keçərək orada şəkil dəyişib (metamorfoz) yenidən yaranışı ifadə edir.
- OZAN: OZGAN “Halk Ozanı” da deyilir...Ozmaq feilinden gəlir. Uzmanlıq bildirən Uz sözüüylə də ilgilidir. Ozon isə yaşlı ve ya bilgə anlamına gəlir. Sümer d. “Uzu” gələcəkdən xəbər verən anlamına gəlir. Asiya Türk dillərində ata ruhlarına da Ozor adı verilir. Uzğa isə “kəndiliyindən”mənasını ifadə edir. OZOR: Ata Ruhudur. Ataların ruhlarını ifadə edər. İnsanlara yardım edə bildiklərinə inanılır. Moğol kültüründəki ced tanrısı Oyor Han ilə bağlantılıdır. Anlam: Oy/Oz. Söz kökü Ozmaq (öndə getmək) feilidir. Ozan sözüylə eyni kökdən gəlir. Dəniz Karakurt-Türk söylence sözlüğü-səh.238
- ÖS: Can deməkdir. 1. ÖZ, 2-ÖZÜT, ÜZÜT - Bir varlığın yaşam gücü, can. Həyatda oluşunun göstərgəsi. Ruh qavramıyla yaxından bağlantılıdır…Bir şeyin təməli, əsası. Bir varlığın əslini oluşduran ən önəmli qismi; içində, mərkəzində yer alan ünsürü. Anlam: Ös/Öz/Üz. Bir varlığın içəriyi, təməl nitəliyidir. Gerçəklik anlamı da bulunur. Ösmək feili, yüksəlmək, yuxarı çıxmaq anlamına gəlir. Azəricə Öz sözü “kəndi/kəndisi” anlamına gəlir. Anadolu xalq dilində isə Öz təbiri axarsu mənasında işlədilir və eynən can (və ya ruh) kimi suyunda axışqan olması anlayışı ilə ilgilidir. Özək (Tatarca Üzek) sözcüyü mərkəz, bir şeyin tam ortası anlamına gəlir. Özdək isə Türk Dil Qurumu tərəfindən maddə, cisim qavramları qarşılığında önərilmişdir.… Deniz Karakurt-Türk söylence sözlüğü -səh.242
Ezo sözü ilə demək olar ki, eyni fonetik səslənməyə və mənaya malik olan oz, öz, özək sözlərinin qabaq, irəli, daxili, görünməyən kimi mənaları üst-üstə düşür.
Bəs Ezoterizm sözünün ikinci hecası olan “ter”sözü nə məna verir?
Türkcə mənbələrə görə törə:“Türklərdə törə qanun mənasına gəlməklə birlikdə, onunla sınırlı deyildir. Çünki yazılmış qanunlarla, yazılmamış təəmüllər də törənin içindədir... Dolayısıyla, Türk törəsi, əski Türklərə atalarından qalan bütün qaydaların toplamı deməkdir”. //https://anayasa.wordpress.com/tore-nedir/
Tör/Tür- İlk kəs ortaya çıxan və ya soyu sürən deməkdir. Türəmək/törəmək kökündən gəlir. Törə/Türe/Törö sözü ədalət və hüquq anlamı da daşıyır. TÖRÜNGEY isə yaradılaraq yer üzünə göndərilən İlk İnsandır. Deniz Karakurt-Türk söylence sözlüğü -səh.286
Demək belə nəticəyə gəlmək olar ki, Eszoterizm/Ezoterika sözü ilkin yaradılışla bağlıdır və ledun, təsəvvüf, sufizm, kabbala, əlkimya, astrologiya, qnostisizm, yoqa, vacrayana, tantrizm, masonluq və s. adlarla tanınan gizlin təlimlərlə öyrənilir. İlkin yaradılış dedikdə isə təbii ki, insanlığın dili də nəzərdə tutulmalıdır.
Bu kitabda, yəni “Tanrılar yurdu vətənim Azərbaycan və düşüncələrim”, həm də birinci kitabım olan “Hor sivilizasiyası və onun günümüzdə izləri” kitabında olan mövzularda hər hansı bir terminin, tarixi, epik qəhrəmanın, tanrının, müxtəlif varlıqların adları həm dilçilik, həm etimoloji, həm də tarixi baxımdan araşdırmaqdan əlavə ezoterik baxımdan da araşdırıb əsaslandırmağa çalışmışam.Bu araşdırma zamanı məlum oldu ki, həm dilimiz ilkin yaranışla bağlıdır, həm də demək olar ki, əksər dillər eyni kökdən qidalanmışdır. Bununla demək istəyirəm ki, kainat, ulduzlar, ay, günəş, dünyamız və dünyamızda olan bütün canlı və cansız hesab etdiyimiz təbiət (dağ, daş, qaya, torpaq, bulud, ağac və s.), hamsı bir tamın parçalarıdır və biri digərindən ayrı mövcud ola bilməz!
F. Rüstəmova
