Farmasiya və medisinanın (tibbin) inkişaf tarixi sirlərlə, dramatik hadisələrlə, alimlərin, əczaçıların və həkimlərin bir neçə nəsil fədakarlıqla davam edən əmək fəaliyyətləri ilə zəngindir.
Tarixin üfüqlərində e.ə. IV minillikdə, Cənubi Mesopotamiyada özlərini “qarabaşlar” adlandıran şumerlər yaranmışdılar. Şumerlərin əsil vətəni Asiya hesab edilirdi.
Şumer mifologiyasında ölüm tanrıçası Gulu/Gula/Qula həm də təbib idi. Belə ki, Gula həm bitkilərin xüsusiyyətlərini bilirdi, həm də “zəhərlərin xanımı” hesab edilirdi.
Digər bir tanrıça da baş tanrı Anunun qızı, Yaradıcı tan-rıça, çaxır və pivə içkisi (hansı ki, bu içkilər şumerlərin müalicə praktikasında geniş şəkildə istifadə edilirdi) hazırlamağı bacaran Baba idi. O “qarabaşlar”ın “möhtəşəm şəfaçı”sı hesab edilirdi. İlk Şumer tədqiqatçıları və həkimləri kahinlər olmuş-lar ki, onları “aşipu” (lənətləyənlər və diaqnostika ilə məşğul olanlar), və “asu”, yəni “su biliciləri” deyə iki bölümə ayır-mışlar.
Asu biliciləri–müalicəvi və yeyilə bilən bitkiləri tanıyaraq onlardan dərman vasitələri hazırlayardılar. Bu səbəbdən də onları ilk farmasevtlər (əczaçılar) də adlandırmaq olar.
Kahinlər/“aşipu”lar xəstəliklərin səbəbini aşkarlamaq üçün ulduzların vəziyyətinə, quşların uçmasına, heyvanların daxili üzvlərinə, pasiyentin yaşına, doğum tarixinə və xəstəliyin nə zaman başlamasına diqqət edərdilər.
Bu gün də maqnit burulğanı, günəşdə baş verən hər hansı partlayış nəticəsində yaranacaq şüalanma, havanın atmosfer təzyiqi və nəmliyinin insanların sağlamlığına olan mənfi təsiri elmə məlumdur və demək olar ki, hər gün kütləvi infor-masiya vasitəsilə bu proqnozlar haqqında xəstələrə, ümumiy-yətlə, insanlara məlumatlar verilir. Həkimə müraciət etmiş istənilən bir pasiyentin həyat və xəstəlik anamnezi öyrənilir. Aşipu adlanan şumer kahinlərinin də - quşların uçmasına və heyvanların daxili üzvlərinə baxmaqla atmosfer təzyiqinin və ya elektromaqnit dalğalarının, şüaların orqanizmdəki izlərinin aşkarlanması məqsədi ilə istifadəsi də istisna deyil!
Həm də şumer kahinləri çox güman ki, istənilən heyvanın üzərində deyil, əsasən maqnit burulğanına, atmosfer təzyi-qinə və elektromaqnit dalğalarına həssas olan heyvanlar üzərində diaqnostika aparmaları fikrini yürütmək olar.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından