“Bu gün dünyanın geosiyasi xəritəsinə baxan hər kəs eyni mənzərəni görür: üç ayrı cəbhə, lakin bir-birinə bağlı müharibə. Hörmüzdə gəmiçilik dayanıb, Ukraynada artilleriya səsləri kəsilmir, Tayvan boğazında isə hərbi təyyarələrin uçuşları getdikcə daha tez-tez baş verir. Bu üç hadisə ayrı-ayrı deyil, eyni sistemin üç vəziyyətidir”.

Bu sözləri Globalinfo.az-a politoloq Rüstəm Tağızadə deyib.

Politoloqun sözlərinə görə, bir sistem eyni anda bir neçə vəziyyətdə mövcud ola bilər:

“Bir qərar verilənə qədər bütün variantlar açıqdır. Bugünkü qlobal münaqişə də məhz belədir: ABŞ eyni anda həm İranla birbaşa, həm də Rusiya ilə dolayı müharibə aparır. Avropa Ukraynaya fokuslanıb, amma Körfəzdəki hər gəmi hücumu onun enerji qiymətlərini birbaşa vurur. Çin isə hələlik müharibədən kənarda dayanıb, lakin onun neft tankerləri Hörmüzdə gözləyir. Bu vəziyyət o deməkdir ki, hər bir aktor eyni anda bir neçə strategiyanı “sınayır”. Qərar anı gələnə qədər hər şey mümkündür.

Münaqişənin ən çox diqqət çəkən cəhəti aktorların hərəkətlərinin bir-birinə nə qədər bağlı olmasıdır. ABŞ-ın İrana qarşı hərəkətləri ilə Rusiyanın Ukraynadakı addımları ayrı-ayrı hadisələr deyil, bir sistemin iki üzvüdür. Moskva İrana dron texnologiyası və kəşfiyyat məlumatları ötürür. Tehran bu biliklərlə Körfəzdə ABŞ-ın hava hücumundan müdafiə sistemlərini yorur. ABŞ iki cəbhəyə resurs ayırmaq məcburiyyətində qalır. Avropa İrana qarşı sanksiyaları dəstəkləyir, amma eyni zamanda Ukraynaya yardımı davam etdirir. Çin isə sadəcə gözləyir – neft alır, özünü müharibədən kənarda saxlayır, lakin hər gün Tayvan boğazında təyyarə uçuşlarını artırır.

Bir aktorun hərəkəti digərinin reaksiyasını ani olaraq dəyişir. Bu, klassik səbəb-nəticə zəncirindən fərqlidir – burada hər şey bir-birinə bağlıdır.

Münaqişənin gedişatını təkcə hərbi əməliyyatlar deyil, həm də onun necə qavranılması müəyyən edir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın rəhbərlik etdiyi hökumət İran müharibəsini “çəkindirmə” kimi təqdim edir. İsrail bunu “rejim dəyişikliyi” kimi görür. Avropa isə hesab edir ki, Vaşinqton Ukraynanı qurban verir.

Bu qavrayış fərqləri hadisələrin məzmununu dəyişir. İran özünü təhdid altında hiss etdiyi üçün daha sərt cavab verir. Avropa ABŞ-ın diqqətinin yayındığını gördükcə, öz müdafiə xərclərini artırır. Çin hər iki tərəfin zəiflədiyini müşahidə etdikcə, Tayvana təzyiqini gücləndirir.

Qavrayış reallığı formalaşdırır. Bu müharibədə “obyektiv həqiqət” getdikcə daha da qeyri-müəyyənləşir”.

Politoloq deyib ki, hazırda bütün ssenarilər eyni anda mümkündür:

“Lakin qərar anı yaxınlaşdıqca, variantlardan biri aktuallaşacaq, digərləri isə çökəcək.

Birincisi, ABŞ-ın diqqəti tamamilə İrana yönəlir. Ukraynaya yardım azalır. Rusiya cəbhədə irəliləyir. Avropa öz resurslarını Ukraynaya yönəldir, Körfəzdə təsirini itirir.

İkincisi, ABŞ İranda quru hərbi əməliyyatlara başlayır. Ancaq təbii ki, bunun Vaşinqton üçün hansı ssenarilərlə nəticələnməsi zamandan asılıdır. Quru əməliyyatları İranda həyata keçirilməsi çətin olan və sonu bilinməyən prosesdir.

Üçüncüsü, Çin artıq gözləməkdən əl çəkir. Tayvana birbaşa təzyiq göstərir. ABŞ iki cəbhədən üçüncü cəbhəyə keçir. Müharibə idarəolunmaz hala gəlir.

Hansı ssenarinin aktuallaşacağı qərar vericilərin bu qeyri-müəyyənlik içində edəcəyi seçimlərdən asılıdır.

Üçüncü Dünya müharibəsi elan olunmaya bilər. O səssizcə, addım-addım, hər bir qərarın digərində əks-səda verdiyi bu mürəkkəb oyunun içində baş verir. Cəbhələr hələ birləşməyib, lakin xəritəyə baxan hər kəs görür ki, birləşmək üzrədirlər.

Bu müharibənin qalibi daha çox tanka sahib olan deyil, daha çox dron istehsal edə bilən, təchizat zəncirlərini qorumağı bacaran və ən əsası – qeyri-müəyyənlik şəraitində daha sürətli qərar qəbul edə bilən olacaq”.