Dünya 2026-cı ilin fevral ayının son günündə son yüz ilin ən böyük hərbi zəlzələsinə oyandı. İllərdir davam edən "soyuq müharibə" və pərdəarxası çəkişmələr 28 fevral gecəsində nöqtəni qoydu. ABŞ və İsrailin "Epic Fury" (Epik Qəzəb) adlı gizli əməliyyatı ilə başlayan bu proses, bəşəriyyəti nüvə fəlakətinin bir addımlığına gətirdi. Tehranın mərkəzində partlayan ilk raketlərlə başlayan bu qanlı bir ay ərzində sanki Yaxın Şərqin xəritəsi yenidən cızıldı, liderlər öldürüldü, şəhərlər raket yağışına tutuldu və dünya iqtisadiyyatı tarixinin ən ağır zərbələrindən birini aldı. Ayın tam mənzərəsi Publika.az-ın internet resurslarındakı məlumatlara istinadən hazırladığı xronikada:

Tehranın Səmasında "Epik Qəzəb": İlk gecə nələr oldu?

Hər şey fevralın 28-nə keçən gecə ABŞ-ın görünməz bombardmançıları və İsrailin ən müasir "F-35" qırıcılarının İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərini cəmi bir neçə dəqiqə ərzində iflic etməsi ilə başladı. Həmin gecə Tehranın strateji nöqtələrinə endirilən zərbələr sadəcə binaları deyil, İranın dövlət iyerarxiyasını da dağıtdı. Ali Rəhbər Əli Xameneinin və SEPAH-ın yüksək rütbəli generallarının hədəf alındığı xəbəri dünyada şok effekti yaratdı. İlk 12 saat ərzində İranın 900-ə yaxın hərbi obyekti, ballistik raket bazası və rabitə mərkəzi darmadağın edildi. Bu, İranın illərdir qurduğu hərbi sipərin cəmi bir neçə saat ərzində çökməsi demək idi. Dünya hələ nə baş verdiyini anlamamışkən, İsrail ordusu "İran artıq əvvəlki İran deyil" bəyanatı ilə hücumun miqyasını artırdı.

"Əsl Vəd" cavabı və İsrailin raket altında qalan şəhərləri

İran rəhbərliyi aldığı ağır zərbədən sonra gözlənilməz bir sürətlə "Əsl Vəd 4" əməliyyatına start verdiyini bəyan etdi. Martın ilk günlərindən etibarən İsfahan və Təbriz yaxınlığındakı gizli yeraltı bazalardan İsrailin mərkəzi şəhərlərinə minlərlə raket və kamikadze dronlar yağdırıldı. Təkcə İsrail deyil, ABŞ-ın bölgədəki bazaları da hədəfə alındı. Martın 1-də İsrailin Beyt Şemeş şəhərində yaşayış binasına düşən raket 9 mülki şəxsin həyatına son qoydu. Eyni zamanda İran tərəfi körfəzdəki neft terminallarını hədəf alaraq dünya bazarında neftin qiymətini bir gündə 150 dollara qaldırdı. Bu, müharibənin sadəcə hərbi deyil, həm də qlobal bir iqtisadi terror mərhələsinə keçdiyinin sübutu idi.

Nüvə Qorxusu: Nətənzdən Dimonaya uzanan dəhşət

Müharibənin ən kritik və qorxulu anları martın ortalarında yaşandı. İsrail və ABŞ qüvvələri İranın nüvə proqramını tamamilə bitirmək üçün Nətənz və Fordodakı yeraltı laboratoriyaları "bunker dağıdan" ağır bombalarla hədəfə aldı. İranın cavabı isə bütün dünyanı lərzəyə gətirdi; onlar İsrailin Dimona nüvə mərkəzi yaxınlığındakı yaşayış məntəqələrini ballistik raketlərlə vurdular. Radiasiya sızıntısı qorxusu beynəlxalq agentlikləri hərəkətə keçirdi, bölgədəki milyonlarla insan sığınacaqlara qaçdı. Kiber cəbhədə isə haker qrupları qarşılıqlı olaraq elektrik və su sistemlərini sıradan çıxararaq şəhərləri orta əsrlər qaranlığına qərq etməyə başladılar. Bu mərhələ artıq müharibənin heç bir qayda tanımadığını göstərdi.

Pərdəarxası oyunlar: Pakistanda gizli masalar və ABŞ-ın itkiləri

Bu gün, 26 mart tarixi etibarilə müharibənin taleyi pərdəarxası danışıqlardan asılı vəziyyətdədir. Donald Tramp administrasiyası münaqişəni bitirmək üçün vitse-prezident Cey Di Vensin rəhbərliyi ilə Pakistanda gizli danışıqlar masası qurub. ABŞ bu bir ay ərzində rəsmən 13 hərbçisini itirdiyini, yüzlərlə əsgərin yaralandığını etiraf edir. Bu itkilər əsasən İraq və Suriyadakı bazalara edilən intensiv dron hücumları zamanı baş verib. Pentaqon hələ də bölgəyə əlavə olaraq 3000 elit hərbçi göndərir ki, bu da həm diplomatiya, həm də mümkün bir quru əməliyyatı üçün son xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir. Vaşinqton Tehrana 15 maddəlik sərt atəşkəs ultimatumu təqdim edərək "son şans" xəbərdarlığı etdi.

Qlobal güclərin şahmat taxtası: Rusiya, Çin və neft bazarı

Müharibə təkcə üç ölkə arasında qalmadı. Rusiya və Çin bu bir ay ərzində Tehranı tamamilə tək qoymamağa çalışaraq Qərbin bu hücumlarına qarşı sərt diplomatik bəyanatlarla çıxış etdilər. Xüsusilə Çin, enerji təhlükəsizliyi naminə tərəfləri masaya oturtmağa çalışsa da, pərdəarxasında İranın hərbi resurslarını bərpa etməsinə dəstək verdiyi iddia edilir. Neft bazarında yaranan xaos isə ən çox Azərbaycan kimi enerji ixracatçılarına təsir etdi. Qiymətlərin kəskin artması dünya iqtisadiyyatını inflyasiya burulğanına salsa da, rəsmi Bakı regionda sabitliyi qorumaq üçün ehtiyatlı neytrallığını saxladı. İran daxilində isə iqtisadi çöküş fonunda rejim əleyhinə nümayişlər pik həddə çatıb, xalq ciddi ərzaq və dərman çatışmazlığı ilə boğuşur. 25 martdan 26-na keçən gecə isə gərginlik kulminasiya nöqtəsinə çatdı; İsrail ordusu Tehran və İsfahanda "terror infrastrukturuna" qarşı yeni genişmiqyaslı hava zərbələri endirdiyini elan etdi, buna cavab olaraq İran ABŞ-ın "Abraham Lincoln" aviadaşıyıcısını qanadlı raketlərlə hədəf aldığını, həmçinin Hayfa elektrik stansiyasını vurduğunu iddia etdi.

Nəticə: Heç nə əvvəlki kimi olmayacaq

Son 27 gün göstərdi ki, 28 fevralda başlayan bu alov artıq lokal bir qarşıdurma deyil, yeni dünya nizamına bir işarədir. İranın hərbi elitası ciddi zərbə alıb, İsrailin təhlükəsizlik divarları sınağa çəkilib, ABŞ isə regiondakı nüfuzunu qorumaq üçün hər şeyi riskə atıb.