“Arktika marşrutu Süveyşdən keçən nəqliyyat xətlərinə alternativ ola bilər”.

Globalinfo.az xəbər verir ki, bu barədə “The Economist” nəşrinin dərc etdiyi məqalədə bildirilir.

Nəşr yazır ki, Qırmızı dənizdə vəziyyətin pisləşməsi bəzi dövlətləri alternativ ticarət yolları tapmaq barədə düşünməyə vadar edir. Mümkün olan ən sərfəli və təhlükəsiz marşrut isə Arktika ola bilər. Belə ki, Rusiya bu regiona böyük sərmayə qoyur və buzlaqların əriməsi fonunda onu daha da fəal şəkildə inkişaf etdirməyi planlaşdırır:

“Dünyanın 10 ən böyük gəmiçilik şirkətindən 7-si Yəmənin Husi üsyançılarının hədəf aldığı Qırmızı dənizdə tranzitini dayandırıb. Nəticədə, indi Hind okeanından Aralıq dənizinə qısa yol olan Süveyş kanalından az sayda gəmi keçir. Atlantik və Sakit okeanları birləşdirən Panama kanalı vasitəsilə ticarət noyabr ayından bəri 30 faiz azalıb. Çünki şiddətli quraqlıq kanalda suyun səviyyəsini aşağı salıb. Beynəlxalq daşımaçılıq platformalarının məlumatına görə, Çindən Şimali Avropaya 12 metrlik konteynerin göndərilməsinin spot qiyməti 283 faiz artıb. Ona görə də, bir sıra dövlətlər alternativ və daha cəlbedici marşrutlar axtarmaq niyyətindədirlər. Süveyş Kanalı ilə müqayisədə səyahət vaxtlarını 40 faizə qədər azalda bilən bir neçə marşrut mövcuddur ki, onlardan biri də Arktika nəqliyyat qovşağıdır. Lakin Şimal Dəniz Yolu, Şimal-Qərb keçidi və Transqütb Dəniz Yolu buzla bağlanmış okeandan keçir”, – deyə məqalədə qeyd olunub.

Arktika əlverişli daşımaçılıq marşrutuna çevrilə bilərmi?

Nəşr yazır ki, Arktika orta dünya səviyyəsindən dörd dəfə daha sürətli istiləşir:

“1978-ci ildən bəri buz örtüyü hər il təxminən 78 min kvadrat kilometr azalıb. Buna baxmayaraq aparılan araşdırmalar göstərir ki, ilk buzsuz Arktika yayını 2040-cı ildən tez görmək mümkün olmayacaq. Hərçənd buzlaqlar əridikcə və soyuq dənizlərdə gəmiçilik texnologiyası inkişaf etdikcə Arktikanın əlçatanlığı artacaq. Ən məşhur nəqliyyat marşrutu isə Rusiyanın nəzarətində olan Şimal Dəniz Yoludur. Bu yolda 2014-2022-ci illər arasında ticarət həcmi 755 faiz artıb. Rusiya 2035-ci ilə qədər trafikin həcminin 2022-ci il səviyyəsindən 10 dəfə daha çox artmasını istəyir. Bütün bunlara rəğmən, qlobal standartlara görə, Arktika ilə yükdaşımaların həcmi hələ də cüzi olaraq qalır. 2022-ci ildə 1,7 mindən az gəmi Arktika sularına daxil olub. 23 mindən çox gəmi Süveyş kanalından, 14 min gəmi isə Panama kanalından keçib. Şimal marşrutları üzrə daşınma hələ də mövsümi xarakter daşıyır”, – deyə nəşr bildirib.

Digər tərəfdən mütəxəssislər Arktikaya naviqasiyası təcrübəsi olan və ixtisaslaşmış gəmilər tələb olunduğunu açıqlayırlar. Bütün bunlar isə külli miqdarda vəsait tələb edir. Artan geosiyasi gərginlik də ən azı orta müddətli perspektivdə Arktika gəmiçiliyinə mane olacaq. Çünki gəmilərin Şimal dəniz marşrutu ilə hərəkət etməsi üçün Rusiya hakimiyyət orqanlarından icazə alınmalıdır. Ona görə də, hazırda Qərb gəmiləri bu marşrutdan praktiki olaraq istifadə etmirlər. Kanada və Amerika Şimal-Qərb keçidi boyunca tranzit qaydaları ilə bağlı razılığa gələ bilmir. Üstəlik, ekstremal hava şəraiti də bu nəqliyyat qovşağından istifadəni məhdudlaşdırır. Lakin buz təbəqəsi əridikcə, Arktika sularında nəqliyyat getdikcə sıxlaşacaq və Rusiya bundan daha çox yararlanmağa çalışacaq.

Əliyar Xəlil,

Globalinfo.az