Sağan Han: Söyləncəsəl Hakan. Sağan Hanın qırx qızı bir gölün sahilinə getmişlər və burada sudan çıxan bir ruhdan hamilə qalmışlar. Bunlardan Qırğız Ulusu törər. Bu ad Sağ, Sağlam, Sağlık anlamlarıyla bağlantılıdır. Sagun/Sağun/Sıgun kəlməsi həkim anlamına gəlir. Sak sözü diqqətli və təmkinli olmağı ifadə edər. Ayrıca Sıgın/Sığın yəni geyik kəlməsi ilə də ilgilidir. Türklərdə geyik daima sudan çıxan bir varlıq olaraq algılanır və burada baba üzərindən qızlar da geyik soyundan gəldiyi üçün su ruhları onları seçərlər.
Sıgınotu/Adamotu/Həkimotu isə Sığın adlı qutlu geyiklərin yiyərək ölümsüzlük qazanmalarına vəsilə olduğuna inanılan bir bitkidir.
Şaman:İlkəl Rahib. Caman, Yaman da deyilir. İlkin topluluqlarda həkimlik, büyücülük, din adamlığı, ozanlıq kimi dəyişik özəllikləri özündə daşıyan bir şəxsdir.
Tomçi: Tıbb Tanrısı. Domçi Həkimləri və əczacıları qo-ruyar və məsləklərini doğru olaraq yerinə yetirmələrinə yar-dımçı olar. Xoşbəxtliyin sahibi və ya şəfa dağıdan deməkdir.
Bergü: İlham. Bergi, Birgü də deyilir. Tanrı vergisi özəllikləri qazanma. Röyada içilən bir işıq şərabıdır. Bəzən bu şərab Hızır tərəfindən verilir. Yenidən oluşumu və erişməyi simgələyər. Bu ad ozanlara da verilir. Bergü ilə ruhlar aləmiy-lə bağlantı qurula bilir. Məkan və zamanın sınırlarına ulaşıla bilir, hətta dışına çıxıla bilir. Hızırı röyada görmək də bu qavram ilə bağlantılıdır. Qutsal röya anlamında “Buta” təbiri də işlədilir ki, fəqət bu sözün Sanskritcə olma ehtimalı yüksəkdir. Buta daha sonraları “Badə” ilə qarşılanmışdır. Bergü sözü əski türk dilində “Vəhiy” və ya “İlham” qavramını da daşıyır.
“Buta”nı aşığa verən Hızır olması düşünülür. Beləcə Bu-tanı (Badəni) içən kimsə Haqq Aşığı olur. Oyandığında doğaç-lama qopuz və ya bağlama çalma, türkü söyləmə kimi yetə-nəklərə sahib olmuş olurlar.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından