Xaltan qrupu mineral bulaqları Cənub-Şərqi Qafqazın şimal yamacında, Gilgil çayın yuxarı axarlarında eyniadlı qolunun dərəsində yerləşir. Sular kimyəvi tərkibinə görə hidrokar-bonat-natriumludur. Yerli əhali və çoxsaylı gəlmələr onlardan mədə-bağırsaq, əzələ, dəri xəstəliklərinin müalicəsi məqsədi ilə istifadə edirlər.
“Yanarsu” mineral bulağı Talış dağlarının şimal-qərb ətəklərində, Mişarçayın hövzəsində yerləşir. Suları xlorid-natrium-kalsium tərkiblidir. Bulaq gözündən vaxtaşırı alışıb yanan güclü metan qazı ayrılır. Yerli əhali ta qədimdən bəri bu sudan müalicə məqsədi ilə istifadə edir; bunu tufogen qumdaşılarından yonulub hazırlanmış və bu günə qədər gəlib çıxmış vannalar da təsdiq edir.
“Masazır, Məmmədli və Zığ göllərindən yayda duz çıxarılır və ona görə də el arasında onları “duzlu göl” kimi tanıyırlar. Əslində isə həmin göllərdə çox böyük müalicəvi əhəmiyyətə malik olan lil palçığı vardır. Həmin göllərin ətrafında palçıqla müalicə pansionatı tikilməsi daha yaxşı olardı. Məsələn, Pyatiqorsk şəhəri ətrafında Tambukan gölü var, az qala bütün Stavropol əhalisi həmin gölün palçığından istifadə edərək şəfa tapır. Masazır gölünün palçığı tərkibi etibarı ilə heç də ondan geri qalmır. Krımda Saki şəhərində onurğa beyni xəstəlikləri, əlillər üçün palçıqla müalicə mərkəzləri var və hər il ora çoxlu xəstələr üz tutur. Palçıq müalicələri bərpa prosesinin və reabilitasiyanın əsasını təşkil edir.
Palçıq göllərinin, daha doğrusu, natrium-xloridli su mənbələrinin ətrafında həmişə yodlu-bromlu su mənbələri olur. Abşeron yarımadasındakı natrium-xloridli suların tərkibində də yod və brom birləşmələri olur. Kürdəmir rayonunda Carlı deyilən ərazidə, Abşeron və Bilgəh sanatoriyalarının ərazisində də müalicəvi əhəmiyyət daşıyan yodlu-bromlu su mənbələri vardır. Həmin su mənbələri müxtəlif sağlamlıq problemlərinin həllində əhəmiyyətli rol oynayır”.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından