***
İllərdir tanıdığım ailədən bir xanım gəldi. O dayısı oğlu ilə ailə qurmuşdu. Bu xanımdan başqa digər qohumlarda da qan qohumluğu ənənəsi davam edirdi. Qohum evliliyi olan bu nəsildə genetik keçən bir ürək xəstəliyi var idi. 49-50 yaşa çatdıqda qəfil ürək tutmasından dünyasını dəyişirdilər. Qaynatası, öz qardaşı və həyat yoldaşı təxminən elə həmin yaşlarda dünyasını dəyişmişdilər. Bu dəfə o, gəlinini hamiləlik qeydiyyatına gətirmişdi. İkinci hamiləlik idi, evdə bir uşağı var idi.
-Ərinin sağlamlığı sualına cavab yazmaq üçün söruşdum ki, əriniz sağlamdırmı?
-Pasiyent: xeyir, ürəyinə stend var... bir dəfə qoyulub, amma həkim deyir ki, ürək damarlarının dəyişdirilməsi qaçınılmaz ola bilər!
***
Pasiyent hamiləlik qeydiyatına gəlib. Həkim artıq bu xanımı ilkin hamiləlikdən tanıyırdı. Qohum evliliyi idi. Birinci hamiləlikdə ana bətnindəki döl anensefal olmuşdu, yəni dölün beyni anadangəlmə yox idi. Anensefaliya ilə yanaşı bir neçə müştərəkedici qüsurlar da olduğuna görə alimlərimizin iştirakı ilə konsilium keçirilmişdi və hamiləlik yarımçıq sonlandırılmışdı.
Bu hamiləlikdə yenə lazımi analizlər, müayinələr, müxtəlif ixtisaslı həkimlərin konsultasiyaları olundu. Hələ ki, dölün inkişafı qənaətbəxş idi. Müəyyən bir həftəsinə çatdıqda təkrar USM zamanı məlum oldu ki, dölün bütün göstəriciləri normaldır, amma hər iki böyrəyində polikistoz var...
***
Yadımdadır illər öncə bizə qohumluğu çatan bir ailənin xanımı anadan gəlmə polikistoz xəstəsi idi. Böyrəklər o qədər böyümüşdü ki, həmin nahiyələr bayıra qabarmış förma almışdı və böyrəklər funksiyasını itirmişdi. Əməliyyat vasitəsilə böyrəklər götürüldü. Doğrudur qadın ağrılarının keçməsinə görə çox sevinirdi. Amma böyrəksiz də yaşamaq mümkün deyildi. Dializ olunmasına, həkimlərin səyinə və ailənin onu itirməmək cəhdlərinə baxmayaraq qadın dünyasını dəyişdi. Təəssüf ki, onun böyük oğlunun da böyrəklərində polikistoz var...
***
Oxuduğum bəzi əlumatlarla sizi tanış etmək istəyirəm. Qreypfrut və digər sitruslar böyrəklərin irsi xəstəliklərinin qarşısını ala bilər. Eyni zmanda polikistozun. Sitrusların tərkibində olan və onlara acı dad verən naringeninin belə təsirə malik olması haqqında Britaniya alimləri “British Journal of Pharmacology” jurnalında açıqlama veriblər.
Polikistoz böyrəyin genetik xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı böyrək toxuması dəyişirilir, orqanda çox sayda kistalar və boşluqlar yaranır. Polikistoz hər iki böyrəkdə eyni vaxtda başlayır, böyrək funksiyasının itməsinə, yüksək arterial təzyiqə səbəb olr ki, belə vəziyyətdə dializin olunması qaçınılmazdır. Britaniya universitetlərinin alimləri aydınlaşdırmaq istəyirdilər ki, bu irsi xəstəliyi “blokada” etmək olarmı?
Royal Holloway University–nin alimi Robin Williams və onun digər əməkdaşlar təbii maddı olan naringeninin əvvəlcə də sübut olunmuş şəfaverici və xeyirli xüsusiyyətlərini öyrəndilər.
Bunun üçün təkhüceyrəli ameb Dictyostelium — dan istifadə etdilər. Hansı ki, bu model orqanizm hüceyrə biologiyasında və genetikada, müəyyən şəraitlərdə çox hüceyrəli və mürəkkəb quruluş ala bilirlər.
Bu nəticə "indikator" oldu. Belə ki, naringeninin PKD2 (polycystic kidney disease 2) zülalına təsir və onu idarə etməsi sübut etdi ki, polikistozun formalaşmasını da “blokada” edə bilər.
Sonra bir qrup alim naringeninin bu xüsusiyyətinin kəşfindən sonra, həqiqətən də insana tətbiq edilə bilərmi deyə elmi iş apardılar. Həmin alimlər qrupu məməli heyvanlar üzərində böyrək hüceyrəsi səviyəsində eksperimentlər aprdılar. Belə ki, polikistoz “formalaşdırıldıqdan” sonra, naringenin vasitəsilə o prosesi dayandırmağa nail oldular və PKD2 (polycystic kidney disease 2) zülalının miqdarı, səviyyəsi hüceyrələrdə azaldı.
Uilyams və onun həmkarları belə hesab edir ki, onların araşdırmaları yaxşı nəticə göstərib və bitkinin tərkibindəki kimyəvi maddədən dərman hazırlamağa yardım edəcək. Bundan sonrakı içlər isə naringeninin molekulyar səviyyədə necə işləməsini araşdırmaq olacaq.


Ardı var...