Son günlər Türkiyə üzərində naməlum pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) artması gərginliyə səbəb olub. Məsələ təkcə təhlükəsizlik riski kimi deyil, həm də Ankaraya yönəlmiş təzyiq və provokasiya cəhdi kimi dəyərləndirilir. Bu prosesin Türkiyəni Rusiya–Ukrayna müharibəsinə cəlb etməyə hesablandığı barədə iddialar səsləndirilir.

Eyni zamanda, mülki aviasiyanın təhlükəsizliyi əsas sual olaraq gündəmə gəlir. Naməlum PUA-lar mülki təyyarələr üçün risk yarada bilərmi və onların zərərsizləşdirilməsi zamanı dolayı təhlükələr mümkündürmü?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Rəşad Bayramov deyib ki, bu hadisələr təkcə texniki təhlükəsizlik məsələsi deyil, həm də geniş geosiyasi kontekstin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir:

“Baş verənlər klassik müharibə aktından daha çox, “boz zona” strategiyasına uyğundur. Yəni burada söhbət açıq hərbi toqquşmadan deyil, hava məkanının test edilməsi, psixoloji təzyiqin artırılması və təhlükəsizlik sistemlərinin sınaqdan keçirilməsindən gedir. Naməlum və ya “sahibsiz” kimi təqdim olunan PUA-lar vasitəsilə dövlət məsuliyyətindən yayınmaq, eyni zamanda siyasi mesaj vermək mümkün olur. Bu isə müasir münaqişələrdə geniş istifadə olunan provokativ üsuldur.

Türkiyənin seçilməsi də təsadüfi deyil. Ankara həm NATO üzvü, həm də Qara dənizdə açar mövqeyə malik dövlətdir. Üstəlik, Montrö Konvensiyasına nəzarət etməsi və Rusiya–Ukrayna müharibəsində balanslaşdırılmış siyasət yürütməsi onu xüsusi hədəfə çevirir. Bu baxımdan PUA insidentlərinin əsas məqsədi Türkiyəni birbaşa müharibəyə cəlb etməkdən daha çox, onun neytral manevr imkanlarını daraltmağa və təhlükəsizlik reaksiyalarına məcbur etməyə hesablanıb desək, daha düzgün olar”.

Politoloqun sözlərinə görə, məsələnin ən həssas tərəfi mülki aviasiya ilə bağlı risklərdir:

“Mülki təyyarələrin birbaşa PUA hücumuna məruz qalması ehtimalı aşağı olsa da, dolayı təhlükələr var. Belə ki, Türkiyə kifayət qədər məsuliyyətli və riskləri idarə edə bilən ölkədir. Başqa sözlə desək, güclü mülki–hərbi hava koordinasiyasına və NATO standartlarına uyğun hava məkanı idarəetməsinə malik olan Türkiyə təhlükəli zonalarda uçuşların operativ məhdudlaşdırılmasını təmin etməyi bacaran ölkədir. Amma dolayı risklər təbii ki, var. Belə ki, uçuş dəhlizlərinə yaxın ərazilərdə naməlum hava obyektlərinin peyda olması radar sistemlərində çaşqınlıq yarada və pilotlar üçün əlavə naviqasiya riskləri formalaşdıra bilər. Xüsusilə PUA-ların zərərsizləşdirilməsi zamanı tətbiq edilən elektron mübarizə vasitələri – GPS siqnallarının pozulması və ya yanlış yönləndirilməsi – mülki təyyarələr üçün ciddi təhlükə mənbəyidir.

Ümumi olaraq deyə bilərik ki, Türkiyə üzərində PUA-ların artması təsadüfi hadisə olmasa da, dərhal müharibə anlamına da gəlmir. Bu, daha çox strateji təzyiq, sınaq və xəbərdarlıq xarakteri daşıyan addımlardır. Əsas təhlükə isə birbaşa hücumdan çox, yanlış hesablamalar və dolayı risklərdir. İndi Türkiyə üçün əsas çağırış bu riskləri idarə etməklə həm milli təhlükəsizliyi, həm də mülki aviasiyanın təhlükəsizliyini paralel şəkildə qorumaqdır ki, Ankara da məhz bunu edir”.