ABŞ kəşfiyyatının İranla bağlı yaydığı məlumat beynəlxalq siyasi arenada rezonans doğurub. İddialara görə, Tehran Təl-Əvivlə müharibə müddətində Hörmüz boğazını minalamağı planlayıb.

ABŞ mənbələri minaların yerləşdirilib-yerləşdirilməməsi barədə dəqiq informasiya verməyib, lakin sözügedən iddia regionda gərginliyi artırıb.

İran Hörmüz boğazını minalayarsa, bu addım bölgədə və beynəlxalq münasibətlərdə hansı nəticələrə səbəb ola bilər? Ümumiyyətlə, belə bir ssenarinin reallığa çevrilməsi ehtimalı varmı?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Xəyal Bəşirov deyib ki, 1979-cu ildə İranda hakimiyyətə gələn hazırkı rejim Böyük Britaniya və ABŞ-la açıq qarşıdurmaya girdi:

“İran faktiki olaraq 50 ildir münaqişə vəziyyətindədir və bu illər ərzində tez-tez müharibənin baş verəcəyi dilə gətirilib. Tehranın əlində olan ən ciddi təzyiq vasitəsi Hörmüz boğazıdır. Bu boğaz çox əhəmiyyətlidir. Xüsusilə dünya neftinin 30 faizinə yaxını onun üzərindən daşınır.

Təbii ki, riyazi göstəricilər qədər bu boğazda marağı olan, ya da daşınma edən ölkələrə də baxmaq vacibdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Hörmüz boğazının daxilində yerləşən Körfəz ölkələri birbaşa ABŞ ilə yaxın olan dövlətlərdir. Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, BƏƏ və Küveyt buna misal ola bilər. Onların neft və digər məhsullarının daşınmasının qarşısının alınması dünya iqtisadiyyatına zərbə vurmaqla yanaşı, ABŞ və onun müttəfiqləri üçün ciddi problem yaradacaq.

İran bütün bunları yaxşı bilir. Ona görə də Hörmüz boğazı üzərindən təhdidlər etməklə rəqiblərini çəkindirməyə çalışır. İsraillə münaqişə çərçivəsində Hörmüz boğazını minalamaq planı o baxımdan realdır. Amma əsas sual başqadır: Bunu edəcəkmi? Fikrimcə, Tehran bu addımın ehtimal nəticələri və risk faktorlarını yaxşı bilir.

İran 12 günlük müharibə çərçivəsində nə qədər ciddi olduğunu göstərdi. İsrailə birbaşa zərbələr endirildi, hətta Qətərə belə hücum oldu. Düzdür, bu hücum barədə öncədən məlumat verilsə də, hər bir halda çox ciddi addım idi”.

Politoloq hazırda dünyanın əksər münaqişələrinin təbii sərvətlər uğrunda aparıldığını bildirib:

“Neft və qaz sözügedən resursların başında gəlir. Bu, artıq Qərb və ABŞ üçün qırmızı xəttdir. Yəni Hörmüz boğazı bağlanarsa, həmin resursların əlçatanlığı çətin olacaq. Bəzi iddialara görə, Vaşinqton bunu qəsdən edir, amma hər şeyə rəğmən bu gediş risklidir.

Prosesin həm də siyasi tərəfləri var. Düşünürəm ki, 12 günlük qarşıdurma zamanı İran müttəfiq bildiyi ölkələrin belə ona yardım etmək istəmədiyini gördü. Yəni yeni qarşıdurma təkrarlanarsa, müttəfiqləribu dəfə də ona dəstək olmaya bilərlər. Hətta Rusiya S-400 və Su-35 təyyarələri ilə bağlı razılaşmaya isti baxmadı. İran öz əlindəki silahlarla nələrsə etməlidir. Amma bunu etməsi də sual altındadır.

Hesab edirəm ki, Hörmüz boğazının minalanması çox riskli addımdır və İran üçün ciddi təhdidləri özündə ehtiva edəcək. Tehranın bunu edib-edə bilməyəcəyini zaman göstərəcək”.