Qədim musiqi janrları
Muğam
Tar və kamançada ifa olunan muğamın ecazkar melodiyaları sinir sistemini sakitləşdirir, gərginliyi alır, yuxusuzluğu aradan qaldırır. Muğam nevroz zamanı dinləyicini sakitləşdirir və rahatlandırır, fəlsəfi düşüncəyə dalmağa vadar edir. Lakin həddindən artıq kədərli muğam dinləyicidə qüssə, melanxoliya və sıxıntı əmələ gətirə, pis xatirələri yadına sala bilər.
“Qabusnamə”də (XI əsr) musiqiçiyə belə məsləhət görülür: Gənclərin əhvali-ruhiyyəsini qaldırmaq istəyirsənsə, məhəbbət və çaxırı tərənnüm edən yüngül (xəfif) mahnılar çal... Dünya görmüş, ahıl adamlara ciddi, kədərli melodiyalar (rah) çal, bu onlara xoş gələr.
Qədim mənbələrə əsasən Azərbaycan muğamı şöbələrdən ibarətdir. Onların hər biri özünəməxsus tərzdə dinləyicinin əhvali-ruhiyyəsinə təsir edir: -Dəraməd (mahnı-rəqs müqəddi-məsi) və bərdaşt (instrumental başlanğıc) dinləyicini mərhələ-mərhələ daxili harmoniya halına gətirir;
Maye (improvizasiya) və təsnif (mahnı) insanı tamamilə sakitləşdirir, “göylərə араrır”, bəzən onu vəcdə gətirərək psi-xoloji trans vəziyyətinə salır, bəzən isə əhvali-ruhiyyəni qaldırır. Rənglər-muğamın bir pərdəsindən digər bir pərdəsinə keçid zamanı ifa olunan oynaq musiqidir və rənglər dinləyicini gümrah edir, onu “ayıldaraq”, sanki “göydən уеrə” qaytarır.
Oyun havaları
Muğamdan fərqli olaraq oyun havaları insanı gümrah edir və aktivləşdirir, onun həyat tonusunu qaldırır. Pis əhvali-ruhiyyədə, əsəbilik, nevroz və aşağı qan təzyiqində şən oyun havalarını dinləmək məsləhət görülür. Bu musiqinin nikbin təbiəti orqanizmə müalicəvi təsir göstərir.
Rəqsin özü də faydalıdır, insanı onun içində toplanmış mənfi enerjidən azad edir, qan dövranını yaxşılaşdırır, sinir sistemini tonuslaşdırır.
Qobustan qayalarında bin neçə min il bundan qabaq həkk olunmuş şəkillər Azərbaycan rəqsinin qədim tarixindən bəhs edir. Bu şəkillərdən birində yallını xatırladan rəqs ifa edən insanları görürük.
Klassik simfonik musiqi
Üzeyir Hacıbəyovun, Müslüm Maqomayevin, Qara Qarayevin, Fikrət Əmirovun, Qərb müəlliflərindən Şopenin, Bethovenin, Çaykovskinin və başqa klassik bəstəkarların musiqisi sakit əhvali-ruhiyyə yaradır və incə hissləri oyadır, şəxsiyyətin mənəvi inkişafına təkan verir, nevroza, qüssəyə, yuxusuzluğa qarşı əla müalicə vasitələrdən biridir.
Gözəl klassik musiqiyə qulaq asarkən, insanın ruhu sanki yerdən ayrılaraq səmaya doğru üz tutur və belə musiqini çox vaxt ilahi musiqi adlandırırlar.
Musiqi və canlı təbiət
Bəzi adamlar musiqinin müalicəvi təsirinə inanmırlar. Lakin son zamanlar məlum olmuşdur ki, musiqi nəinki insanları müalicə edir, O, hətta bitkilərin boy atmasına, inkişafına da kömək edir. Professor V.Dubrov “Musiqi və bitkilər” adlı əsərində, Amerika alimlərinin kəşfi barədə məlumat verərək qeyd edir ki, mütəmadi çalınan klassik musiqi bitkinin böyüməsini və inkişafını müəyyən qədər tezləşdirir.
Bundan əlavə, Motsart və Bethovenin musiqisinə “qulaq asan” bitkilərdə yetişən meyvələr adi ot və ağacların barına nisbətən daha iri, daha dadlıdır və söhbət müəyyən edilmiş elmi faktdan gedir. Yaxşı musiqi bitkilərə səmərəli təsir etdiyi halda, onun insan üçün də faydalı olması təəccüblü görünmür. Beləliklə, faktlar sübut edir ki, hələ qədim dövrlərdə İslam aləmində və onun tərkib hissəsi olan Azərbaycanda musiqidən bir çox xəstəliklərin müalicəsi üçün məharətlə istifadə olunmuşdur.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından

96