Serblərin inancına görə, Ağcaqayını qış fəslində belə ən günahsız biri səmimi qəlbdən qucaqlayarsa həmin an ağac yaşıllaşar. Və ya çox cinayət işləmiş, çox günahkar biri ağaca toxunarsa o an yaşıl olan ağac quruyar. İngiltərədə də qədimdən bu günə qədər Ağcaqayın müqəddəs və uzun ömürlülüyün simvolu sayılmışdır.
XIX əsrdə Vest-Qrinsted parkında bir Ağcaqayın ağacını kəsilməsinə qərar verilmişdi. Həmin ərazidə yaşayan qadınlar yığışaraq həmin ağacın kəsilməsinə etiraz etmiş və əgər ağac kəsilərsə həmin qəsəbədə doğulacaq uşaqların ömürlərinin çox qısa olacağını bildirmişlər.
Ağcaqayın lənətlənərək ağaca çevrilmiş gənc oğlandır. Bu ağacın adının hansı dildə olmasına baxmayaraq əksər hallarda türkcə daha dəqiq anlaşılır və eyni məna kəsb edir. Məsələn: Klen sözündə “Ak-Ağ oğlan”, Yavor (rus d.) sözündə “yavru”, Çınar sözündə “Şın/Işın Er”, Acer isə “Ak Er” sözü gizlidir ki, hər biri elə Ağca Qayın deməkdir. Qayın dedikdə də söhbətin oğlandan, kişidən getməsi bəlli olur.
20-30 metr hündürlüyü olan, 200 ilə yaxın yaşayan Ağcaqayın ağacının Asiyanın cənub-qərbində və Avropada 160-dan çox növü var. Bu ağacdan ağcaqayın şəkəri alınır ki, dəmir, kalium və kalsium kimi mikroelementlərlə zəngindir.
Ağcaqayının tərkibi tam öyrənilməsə də onun yarpaqları-nın vitamin C, E, yağ turşuları, flavonoidlər, karotinoidlər, üzvi turşular, allantoin (ağrıkəsici, büzücü, iltihabəleyhinə xüsusiyyətə malik maddə), asparagin kimi təbii aminturşularla zəngindir.
Xalq təbabətində demək olar ki, bu bitkinin bütün yerüstü hissələri-qabığı, yarpaqları, çiçəkləri, meyvələri istifadə edilir. Ağcaqayın şirəsi ilə qədimdə yaraların, xoraların müalicəsində istifadə edilirdi, şəfaçılar hamamda bu bitkinin çubuqları ilə çimməyi tövsiyə edərdilər.
Ağcaqayın balının tərkibində insan orqanizminin sağlam-lığını qorumaq üçün ona lazımlı olan bütün maddələr balanslaşdırılmış şəkildədir.
Yuxarıda göstərilən xəstəliklərin profilaktikasında ağca-qayın balı 10 gün ərzində, 1x/q yeməkdən 30 dəq. əvvəl, gündə 2-3 dəfə olmaqla istifadə edilir.Sadəcə orqanizmin möhkəmlənməsi zamanı yenə həmin qayda ilə qəbul edilə bilər. 1x/q bal 1 stəkan su ilə qatışdırılıb, üzərinə 1x/q təzə limon şirəsi əlavə edildikdə nəticə daha da tezləşmiş olur.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından