2019-cu ildə tikilib başa çatdırılması planlaşdırılan Ermənistan və Gürcüstanın enerji sistemlərini birləşdirən şəbəkənin tikinti müddəti 2027-ci il dekabrın 31-dək uzadılıb. Layihənin məqsədi Ermənistan və Gürcüstan enerji sistemlərini Ayrumda yerləşən sabit cərəyan transformatoru vasitəsilə birləşdirməkdir. Gürcüstan tərəfdən əlaqənin Marneuli yarımstansiyasından, Ermənistan tərəfdən - Ddmaşen yarımstansiyasından hava elektrik xətləri vasitəsilə həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

Publika.az xəbər verir ki, "Sputnik Armenia"-ya müsahibəsində erməni ekspert Artur Avetisyan deyib ki, elektrik şəbəkəsinin yaradılması Şimal-Cənub enerji dəhlizinin bir hissəsidir, onun birinci mərhələsi üçüncü İran-Ermənistan elektrik ötürücü xəttinin tikintisidir. Bu layihə də bir neçə il gecikib.

Rəsmi açıqlamalara görə, İran-Ermənistan elektrik xəttinin tikintisinin 2023-cü ilin sonunadək başa çatdırılması planlaşdırılır. Hələ tikintisinə başlanılmamış “Noravan” yarımstansiyasını da tikmək lazımdır.

“Yəni İran-Ermənistan elektrik ötürücü xəttinin tikintisinin 2023-cü ildə başa çatacağı ilə bağlı rəsmi məlumata inanırsınızsa, bu, Ermənistan-Gürcüstan layihəsinin yalnız 2024-cü ildə həyata keçiriləcəyi deməkdir”, - Avetisyan bildirib.

Ekspert bu cür gecikmələr və geosiyasi vəziyyətin sürətlə dəyişməsi fonunda, məsələn, texniki-iqtisadi zərurət olmadığı üçün Gürcüstanla yeni elektrik xəttinin, ümumiyyətlə çəkilməyəcəyini istisna etmir. Regional enerji bazarında yer qazanmaq və ya heç olmasa öz mövqeyini qorumaq üçün ekspertin fikrincə, bu gün Ermənistan üçün ən ciddi problem infrastrukturun olmamasıdır.

Qeyd edək ki, İrandan Ermənistana verilən hər 1 kubmetr qaza görə Ermənistan İrana 3 kVt/saat elektrik enerjisi verir. “Elektrik enerjisi müqabilində qaz” müqaviləsinə əsasən, İran Ermənistana 1 milyard kubmetr qaz verməli, bunun müqabilində 3 milyard kVt/saat elektrik enerjisi almalı idi.

Bundan əlavə, İranla müqavilənin müddəti 2026-cı ilin yanvarında başa çatır və bəzi ekspertlərin fikrincə, İranın onu uzatmaq üçün heç bir əsası yoxdur, çünki Rusiya bu ölkədə iki nüvə bloku tikir və onun istismara verilməsi 2026-cı ilə planlaşdırılıb.

Məqalədə vurğulanıb ki, Türkiyə tezliklə elektrik enerjisi idxalını dayandıracaq və özü ixrac etməyə başlayacaq. Rusiya Türkiyədə hər birinin gücü 1200 MVt olan 4 atom elektrik bloku tikir. Onlardan birincisi 2023-cü ildə, sonuncusu isə 2026-cı ildə buraxılacaq. Nəticədə 2026-cı ildən sonra Türkiyə regionun ən böyük elektrik enerjisi ixrac edən ölkəsi olacaq.

Beləliklə, Ermənistan təkcə elektrik enerjisi ixrac edən ölkə kimi mövqelərini itirmək deyil, həm də idxalçı ölkəyə çevrilmək təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Ermənistanın enerji diplomatiyası axsaqdır

Ekspert hesab edir ki, Ermənistan artıq enerji sənayesində regional rəqabətdən çıxıb. Problem təkcə potensialın və infrastrukturun olmamasında deyil, daha çox siyasi prioritetlərdədir.

Məsələn, Ermənistan Qara dənizin dibi ilə sualtı elektrik kabelinin çəkilməsi layihəsindən kənarda qalıb. Azərbaycan, Gürcüstan, Macarıstan və Bolqarıstan bu barədə 17 dekabr 2022-ci ildə memorandum imzalayıb.

Avetisyan ümid edir ki, layihənin məqsədi Azərbaycana yönəlsə də, Ermənistan üçün də qapılar bağlı deyil. Onun sözlərinə görə, Ermənistan tranzit ölkə kimi Gürcüstanla bu formatda işləyə bilər, həmçinin Aİ ilə bu məsələdə konsensusa gələ bilər.

Türkiyəni istəməyən ölkələrlə əməkdaşlıq

Eksperti qeyd edir ki, mövcud siyasi vəziyyəti nəzərə alaraq, Ermənistanla enerji sahəsində əməkdaşlıqda üstünlük təşkil edən ölkələr (İran, Hindistan) var. Lakin belə tərəfdaşlarını itirməmək üçün Ermənistan da müvafiq addımlar atmalıdır.

"Bizim əsas kartımız bu tərəfdaş dövlətlərlə və ya Türkiyənin bu bölgəyə gəlməsini və nəhayət genişlənməsini istəməyən ölkələrlə əməkdaşlıqdır. Söhbət İran, Rusiya, Hindistan, Gürcüstandan gedir. Çünki Gürcüstanın indiki hökuməti əvvəlki kimi Türkiyəyönlü deyil. Gələcəkdə Çinlə də əməkdaşlıq mümkündür”, - Avetisyan bildirib.

"Bütün nəzərdə tutulan proqramlar və strateji layihələr regional və geosiyasi reallıqlar nəzərə alınmaqla hazırlanıb. İndi dünyada vəziyyət sadə deyil, lakin oyunçuların, o cümlədən Ermənistanın maraqları dəyişməyib. Sadəcə, indi hər şey çox sürətlə gedir. Biz də öz maraqlarımızı birləşdirməyə və təşviq etməyə çalışmalıyıq”, - ekspert deyir.