Tarixdə çobanlıq hər zaman qutsal bir sənət, məslək kimi tanınmışdır. Mifologiyada isə çoban tanrı idi. Məsələn: çoban olan Dumuzi Ana tanrıça İnannanın sevgilisiydi.Hor tanrısı Çoban, Tanırının Qoyunu kimi isimlərlə anılırdı. Hermes tanrısı ticarətçilərlə çobanların, Yarilo tanrısı çobanların himayədarı, Hz. İshak isə çobanların piri sayılırdı.
Qədim Misirin hakimiyyət atributları çobanlıq məsləyi ilə bağlıdır.
Qədim Misirin atributlarından biri “Xeka”dır. Xeka tanrıların və çarların hakimiyyət atributlarındandır. Xeka/Heka əsaya bənzəyir və ucu qarmaq və ya qırmaq formasındadır.
Yakut dilində də Qarmaq/Kryuk “Kürüük” adlanır. Lakin Yakut dilində qarmağın daha qədim bir deyiliş forması da var “Kö xö”.135 “Köxö” sözü elə Qədim Misir dilindəki “Xeka” sözünün güzgüdəki əksidir.
Maraqlıdır ki, Azərbaycan kəndlərində vəzifə və rütbəli şəxs sayılan “Koxa”lar var idi. Qırmaq/Qarmaq/Kryuk/Xeka/ Köxö məhz kəndlərdə qoyun tutmaq üçün istifadə edilən bir alət idi.
Qamçı- Qədim Misir hakimiyyət rəmzlərindən biridir və Qədim Misir dilində “Nexex” adlanır. Osir və Min tanrının daimi atributlarındandır.
Ağ rəngdə olan, şiş papaqlı Osir/Azər tanrısı bir əlində qamçı, digər əlində isə qarmaqla təsvir edilmişdir.
Şimali Qafqazda yaşayan Noqay tatarlarının dilində “Qamçı”; ”Noghai” adlanır.
Tək tanrılı dinlər yarandıqdan sonra belə çobanlığın müqəddəs bir sənət olması fikri heç dəyişmədi.
Belə ki, ilk çoban Hz.Adəmin iki oğlundan birisi olan Habil idi. Ondan sonra gələn peyğəmbərlərin də çoban olmasına inanılırdı.
Hz. Musa, Hz. Davud Peyğəmbərlər, hətta Hz. Məhəm-məd də çobanlıq etmişdilər.
Çobanlar arasından sadəcə peyğəmbər çıxmamış, tarixdə kral olmuş çobanlar da olmuşdur.
Troya çarı Priam və Hekubanın oğlu Paris, Dionisin tələ-bəsi olan İkar və Lidiya çarı Giq gənc yaşlarında çoban olmuşlar.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından