Cökə əməköməcikimilər fəsiləsinə aid bitki növü olub latın d. Tília adlanır, 300-400 il yaşayır.
Palıd, şam, qovaq ağacları kimi cökə ağacı da qədimdə Dünya ağacı hesab edilib. Almaniyanın kəndlərində kult hesab edilən cökə ağacı hər zaman meydanlarda əkilib. Çox zaman altında bulaq da olan cökə ağaclarının ətrafında nəğmələr oxunardı. Bu müqəddəs hesab edilən ağac nəinki kəndlərin himayədarı, eyni zamanda kəndin gələcəyi sayılan yeni evlənənlə-rin də bu ağac tərəfindən qorunduğuna inanılırdı. Xalq mahnı-larının əksəriyyətində “Cökə ağacı altında oturmuş sevgilələrdən” bəhs edilir, hətta Şubertin bəstəsinin birində deyilir: “Qapı ağzındakı su quyusunun yanında Cökə ağacı dayanır”.
Y. Qrimm Cökə/Ana ağacından bəhs edən bir alman saqasından yazır: “Bir Cökə ağacı əkiləcək, onun ən zirvəsindən iki qol (düyüm) böyüyəcək, ondan ilk doğulacaq körpə üçün beşik hazırlanacaq, körpəni bu beşikdə yırğalayacaqlar...amma bu körpəni qılıncdan keçirərək öldürəcəklər...O zaman qurtuluş olacaq”. Aydın bir şəkildə alman saqаlarında yaxınlaşmaqda olan xilaskarın gəlməsi böyüməkdə olan bir ağacla əlaqəlidir və Məsihin/Xristin bir adı da “yeni” və “böyüməkdə olan körpə budaqdır”.
Cökə yarpaqlı ağaclardandır və onu yarpaqlarının forma-sına görə Avropa ürəkvari yarpaqlı cökə adlandırırlar. Şaxtaya davamlı olan cökə ağacının çiçəkləri həm də arılar üçün bal mənbəyidir və antik müəlliflər onu “qızıl ağac” adlandırırdı.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından