Valerian/Pişikotu/Valeriána officinális pişikotukimilər fəsiləsinə aid olan çoxillik ot bitkisinin köklərindən tibbdə sedativ və spazmolitik vasitə kimi istifadə edilir.
Valeriananın sinir fəaliyyətinə təsiri Qədim Yunanıstanda da həkimlərə məlum idi. Dioskorid valeirian haqqında yazırdı ki, “o düşüncələri idarə etmək qabiliyyətinə” malikdir.
Valeriandan alınmış müalicəvi vasitələrin həzmi stimulyasiyaedici, spazmolitik təsirləri vardır. Papaverin, belladonna və digər spazmolitiklərlə yanaşı istifadə edildikdə valerian kökü saya əzələlərin spastik vəziyyətini aradan qaldırdığına görə spastik kolitlərdə də yaxşı effekt verir. Bu bitkinin epilepsiyada, damaq yaralarında, baş ağrılarında, ürəkbulanma, qaraciyərin funksiyasının tənzimlənməsində, vaginal infeksiyalarda, boğazın iltihabında, menstruasiyanı nizamlamaq, zəhərlənmə əleyhinə, antiperspirant, analgeziyaedici, diuretik kimi təsirləri kliniki və eksperimental üsullarla təsdiqlənməsə də xalq təbabətində geniş istifadə edilir.
Valerian bitkisinin adı latın dilində olan valere sözündən götürülüb və mənası sağlam olmaq deməkdir. Amma Azərbaycan dilində onun Pişikotu adlanması çox qədimdən bu bitkinin əcdadlarımız tərəfindən tanınmasından və onun konkret olaraq pişiklərə necə təsir etməsindən xəbər verir.
Böyük Pliniy valerian bitkisinə “düşüncələri oyadan”, İbn Sina isə bu bitkiyə beyini möhkəmləndirən vasitə kimi baxırdı.
Orta əsrlərdə valerian bitkisinə dərman kimi yanaşırlar, sakitlik, razılaşma, əmin-amanlıq və təmkinlilik gətirən, ən tanınmış aromatik vasitə olaraq qəbul edirdilər.
Buradan da pişikotunun daha bir adı yaranır - meşə buxuru.
Rusiyada bu məhşur, sirli bitki haqqında əfsanələr yaranmışdır: “Panteley adlı bir loğman əlində zənbil meşədə şəfalı bitkilər yığırmış. Gecə göy üzündə bir dənə də ulduz yox imiş. O, meşə kənarına çıxarkən görür ki, kolların birinin arxasında açıq çəhrayı rəngli işıqlar sayrışaraq torpağın altından süzülüb çıxır. Bu süzüntülər torpağın üzərinə çıxır və çəhrayı çiçək formasında buludcuqlar yaradır. Panteley bu yabanı bitkinin köklərini qazıb çıxarmağa çalışır, amma bu müddət ərzində də hiss edir ki, çox gümrah olub. Həmin möcüzəvi kökləri zənbilinə yığdıqdan sonra isə onun qəlbi sevincli və şən hisslərlə dolur.
Kəndə qayıtdıqdan sonra topladığı kökləri xəstələrə paylayaraq deyir: “Sağlam olun”. Xəstələr isə pişikotu köklərini istifadə edərək qəlb rahatlığı, gümrahlıq və həyat enerjisi qazanırlar”.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından