Aptek və ya dərman çobanyastığı-birillik bitki növü olub lat.d. Matricaria adlanır və Avrasiyada, Şimali Amerikada və digər qeyri tropik regionlarada rast gəlinir. Latın d. Matricaria adlanan çobanyastığının adı Ana/Analıq bitkisi mənasına gə-lir. Həm də əsasən qadın xəstəliklərinin müalicəsində işlədilirdi. Hazırda da xəstəliklərin müalicəsində işlədilməzdən əlavə şampunların, krem, losyon, sabun və müxtəlif kosmetik vasitələrin tərkibinə daxildir.
Çobanyastığı bitkisi – iltihab əleyhinə, ödqovucu, spazmolitik, ağrıkəsici, sedativ, qankəsici xüsusiyyətlərə malikdir. Çobanyastığı bitkisi yağı isə tərlədici və dezinfeksiyaedicidir. Ümumiyyətlə, qaz əmələ gəlməni azaldır, mədə-bağırsaq trak-tının fəaliyyətini yaxşılaşdırır, həzmi stimulyasiya edir, iltihabı azaldır, miqrenlə yanaşı, ağrı sindromunu aradan qaldırır, mərkəzi sinir sistemin işini aktivləşdirir, damarları genəldir, gərginliyi azaldır və depressiv dəyişiklikləri nizamlayır, saya əzələlərin spazmını azaldır. Eksperimentlərlə aşkar olunub ki, 65 yaşdan yuxarı olan insanların ölüm riskini azaldır. Aptekdə çobanyastığının içlik vərəqəsində hamilə və əmizdirən qadınların, xroniki xəstəlikləri olanların, həyati vacib dərmanlar qəbul edənlərin istifadəsinə əks göstərişdir yazılıb.
Bitkinin əlavə təsirləri: qusma, A/T yüksəlməsi, qanaxma riski, bronxospazm, kvinke ödəmi, allergik səpki və bitkiyə qarşı həssaslıq. Xaricə istifadəsi zamanı allergik səpki, qaşınma və övrə yarana bilər.
Aptek çobanyastığının müalicəvi xüsusiyyətləri qədim zamanlardan insanlara məlumdur. Hələ Qədim Misirdə onu tanıyırdılar və çobanyastığı çiçəyinin əbədi gənclik çiçəyi olmasına inanırdılar.
Qədim romalılar çobanyastığını baş ağrılarında, qaraciyər və böyrək xəstəliklərinin müalicəsində işlədirdilər.
Qədim Yunanıstanda təvazökarlıq simvolu, İngiltərədə isə doqquz müqəddəs çiçəkdən biri idi. Yüzillər ərzində çobanyastığı sakitləşdirici bir bitki kimi dəyərləndirilib. Qədim yunan həkimləri Hippokrat və Dioskorid bu çiçəyi ağrıkəsici və cəngolma əleyhinə bir vasitə olaraq tövsiyə edirdilər. Eramızın 23-79-cu illərində çobanyastığı bitkisi Böyük Plininin ensiklopediyasına da daxil edilmişdir. O yazırdı ki, bu bitkinin hər bir hissəsini ilan sancmalarında zəhər əleyhinə vasitə kimi, eyni zamanda, sidikqovucu, öd-qara ciyər, göz xəstəliklərində işlətmək, bitkini çeynəməklə isə xoraları sağaltmaq mümkündür. Şərq təbabətində isə çobanyastığı heteroterapevtik (qocalıq əleyhinə) vasitə kimi işlədilirdi. İbn Sina tərəfindən çobanyastığı bitkisi haqqında məlumatlar daha geniş şəkildə yazılmışdır və bir neçə xəstəlikdə çobanyastığı ilə müalicənin reseptini verib - çobanyastığı bitkisini yalnız Adi Yovşan/Artemísia “beyni təmizləməkdə” və baş ağrılarını müalicə etməkdə əvəz edə bilər (5 dirhəm qəbul edilə bilər. 1 dirhəm=2,975 qr). Çobanyastığı yağı (ağrıkəsici və iltihab əleyhinə işlədilir): Küncüt yağı götürülür – 1 kist (1 кist = 510 - 566 qr bərabər olan qədim ölçü vahididir) yuyularaq kölgədə qurudulmuş çobanyastığı çiçəkləri – 2 ukiya (1 ukiya = 29,75 qr), şüşə qabda, günəş altında 40 gün dəmləndikdən sonra istifadə edilir. Bu günkü ölçülərlə isə: 60 qr çobanyastığı götürmək və şüşə qaba qoyaraq üzərinə 510 qr bitki yağı (günəbaxan, zeytun və s.) əlavə edərək 40 gün günəş altında saxlayaraq dəmləmək lazımdır. Ağrıkəsici, iltihab əleyhinə və allergiya əleyhinə, neyrodermitlərdə yerli vasitə kimi gündə 2-3 dəfə 1-2 damcı 2-3 gün istifadə edilir.
Orta əsrlərin görkəmli həkimi Ə.Amasiyasi özünün «Ненужное для неучей» unikal əsərində çobanyastığı haqqında yazır: çobanyastığı baş ağrısını bütün formalarında yardım edir. Soyuqdəymədən yaranan qulaq ağrılarında faydalıdır. Sidik ifrazını artırır, menstruasiyanı çağırır, doğuma yardım edir. Bağırsaq kolikasında və şişlərində, qaraciyər şişlərində, bərk şişləri yumşaltmaqda, ağrıları kəsməkdə yardım edir, iltihab əleyhinə təsir göstərir. Onun yağı daha xeyirlidir.



Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından