Qarpızın; Qədim Misir məbədlərinin divarında heroqlifləri var. Eramızdan 5000 il əvvəl qarpız tanınıb və səhraların çarı adlanıb. Qədim Misirdən yarım səhra Kalaxari və Namib səhrası vasitəsilə Afrikanın digər ölkələrinə, Hindistana yayılıb, hətta Avstraliyaya da aparılıb. Qarpız 1500 il əvvəl Vergilinin şeirlərində, Bibliyada belə öz yerini tapıb. Qarpız 1300 – cü illərdə Avropada tanınıb, 1615-ci ildə isə ingilislərin lüğətinə düşüb. 1722 –ci ildə I Pyotr Xəzər dənizinə səyayət edərkən, Volqa sahilində dincəlməli olur. Qarpızı görən çar təəcüblənir və onun nə olduğunu, harada bitdiyini öyrənir. Qarpızlandan birini götürüb o əlinə, bu əlinə alıb deyir ki, yarım puddan az deyil. Orada yeməkdən sonra çar üçün qarpız kəsirlər. Çar qarpızı o qədər bəyənir ki, onun şərəfinə üç dəfə atəşfəşanlıq etdirir. Rusiyada Kamışin rayonunun bayrağında qartal və qarpız təsviri var. Qarpız; hamımızın tanıdığımız, heç bir sözlə gözəl tamınınn, ətrini tərənnüm edilməsi mümkün olmayan bu bostan bitkisi çillə gecəsi tam ayrı bir məna və fəlsəfə daşıyır. 21 dekabr ilin ən qısa gündüzü və ən uzun gecəsinin olduğu bir gündür. 21 dekabr astronomik olaraq qış fəsli gəlmiş olur. Dünyanın əksər xalqları Dünya Ağacının rəmzi olan, həmişə yaşıl olan, yəni ölməyən şam ağacı bəzəyir. Şam ağacını, yəni Dünya Ağacının simvolu olaraq bəzəmək ilin məhsuldar gəlməsini arzu, niyyət etmək deməkdir. Həmin gecə Ana Gecəsi adlanır - Bütün gecələrin Anası ( Modranext). Məhz həmin gecə Ana Tanrıça Körpə Günəş Tanrısını doğmuşdu. Bu hadisə xaosdan- ölümdən həyatın yaranması hadisəsidir. E. 3000 il əvvəl bakirə İsida 25 dekabrda körpə Qoru doğmuşdu. Qor dünyaya gələrkən şərqdə onun şərəfinə ulduz doğulmuşdu. E.1200 il əvvəl 25 dekabrda Frigiyada bakirə Nana Attisi doğdu. E. 1200 il əvvəl 25 dekabrda Persiyada Mitra doğuldu. E. 900 il əvvəl bakirə Devakidən Krişna doğuldu. E. 500 il əvvəl Yunanıstanda 25 dekabrda Dionis doğuldu - Alfa və Omeqanın çarı. Qədim türklərdə isə 21 dekabr günü Nar Doğan/Nar Duqan adlanır. Çünki Nar günəşin rəmzi sayılır. Tatar, Çuvaş, Ural türkləri, Erzya, Mokşa, Mişar türklərində və s. yerlərdə qeyd edilir. Bizdə isə həmin gecə, çillə gecəsi adlanır. Bu mövzuda aşağıdakı məqalə mənbə olaraq istifadə edilib: E. Fuad, Filologiya üzrə Fəlsəfə doktoru: ”Qarpızları qurban kəsdik Çillə gecəsində". Qeyd edək ki, ilin iki çilləsi olur - Böyük və kiçik çillələr. Qış Böyük çillə ilə başlayır. 21 dekabrdan - 29 yanvara qədər 40 gün davam edir. İlk günü dekabrın 20 - dən 21 - nə keçən gecə Çillə gecəsidir- Perslərdə Şəbi–Yelda adlanan gecədir. İlin ən uzun gecəsi və ilin ən qısa gündüzü bu gün olur. Sonra isə 20 günlük Kiçik çillə (29 yanvar 18 fevral) gəlir. Çillə gecəsi həm də Avestada qeyd olunan qədim Zərdüştilik bayramıdır. Elə həmin gündən sonra günlər yavaş - yavaş uzanmağa başlayır, yəni həmin gecə xeyir qüvvəsi “Ahuramazda”şər qüvvəsi “Əhrimən”ilə olan kəskin mübarizəsi nəticəsində işığın qaranlıq üzərində simvolik qələbəsi olur. Bayramın əsas ideyası da budur. Xristianlıqda əsas bayramlardan olan Milad bayramının da Çillə gecəsinə oxşarlığı qeyd edilir. İsa peyğəmbərin dəqiq doğum tarixi məlum deyil, amma təxminən 24-25 dekabrda olduğu qeyd edilir. Çillə gecəsi Türkiyədə və o taylı bu taylı Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində - Urmiya, Təbriz, Ərdəbil, Zəncan, Xoy, Şəbüstər, Marağa, Naxçıvan, Şəki, Gəncədə, həmçinin kəndlərimizdə bu gecəni xüsusi həvəslə qeyd edirlər. Nişanlı qızlara, təzə gəlinlərə mütləq Çillə qarpızı pay aparırlar. [/b] Qovub qışı, ayazı, Kəsdik çillə qarpızı. Tanrı yetirsin ruzı El qalmasın Tamarzı…