Azərbaycanda faizsiz kreditlərin verilməsi ilə bağlı hüquqi baza formalaşdırılır. Belə ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) məlumatına görə, ölkədə İslam bankçılığının tətbiqi məqsədilə bir sıra qanunlara dəyişiklik layihələri hazırlanaraq aidiyyəti qurumlara təqdim edilib. Bildirilir ki, yeni mexanizm “İslam pəncərələri” modeli çərçivəsində fəaliyyət göstərəcək. Bu isə yaxın perspektivdə bank sektorunda alternativ maliyyə alətlərinin tətbiqinə imkan yarada bilər.

İslam bankçılığı nədir? Faizsiz kredit məsələsi vətəndaşlara, bankara hansı fayda və risklər yarada bilər?

Globalinfo.az-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyib ki, İslam bankçılığı maliyyə əməliyyatlarının şəriət prinsiplərinə uyğun şəkildə aparıldığı bank modelidir:

“Bu sistemdə əsas fərq odur ki, pulun üzərinə faiz qoymaq qadağandır. Yəni bank müştəriyə klassik formada faizli kredit vermir. Bunun əvəzinə alış-satış, icarə, tərəfdaşlıq və ya mənfəətin bölüşdürülməsi kimi mexanizmlərdən istifadə olunur. Məsələn, bank müştərinin almaq istədiyi evi və ya avtomobili özü alıb daha sonra müəyyən edilmiş mənfəət payı ilə ona hissə-hissə sata, yaxud sahibkarla ortaq olub əldə olunan qazancı əvvəlcədən razılaşdırılmış nisbətdə bölüşə bilər. Bu model artıq Türkiyə, Pakistan, Malayziya, Qazaxıstan və Qırğızıstan kimi ölkələrdə müxtəlif formalarda tətbiq olunur. Faizsiz kredit anlayışı əslində “faiz yoxdur” demək olsa da, bu, bankın qazanc əldə etməməsi anlamına gəlmir. Bank mənfəəti başqa mexanizmlərlə, məsələn, malın üzərinə qoyulan əlavə qiymət və ya layihədən pay almaq yolu ilə qazanır”.

İqtisadçı bildirib ki, burada sadəcə gəlir forması faiz deyil, ticarət və ya investisiya mənfəəti kimi rəsmiləşdirilir:

“Vətəndaşlar üçün əsas üstünlük odur ki, dini baxımdan faizə həssas yanaşan insanlar maliyyə xidmətlərinə daha rahat çıxış əldə edərlər. Bundan əlavə, risklərin bölüşdürülməsi prinsipi tətbiq edilərsə, sahibkar zərər olduqda bütün yükü tək daşımaya, müqavilə şərtləri əvvəlcədən daha konkret və şəffaf müəyyən edilə bilər. Amma bu sistemdə bəzi əməliyyatlar daha mürəkkəb müqavilə strukturu tələb edir və hüquqi tənzimləmə yeni olduğu üçün praktikada anlaşılmazlıqlar yarana bilər.

Bank üçün risk odur ki, mənfəət-zərər bölgüsü modelində layihə uğursuz olarsa, o da zərərə ortaq olur. Həmçinin likvidlik və risk idarəetməsi mexanizmləri ənənəvi bankçılıqdan fərqli qurulmalıdır. Ümumilikdə İslam bankçılığı alternativ maliyyə modeli kimi çıxış edir. O, klassik bank sistemini tam əvəz etmir, lakin “İslam pəncərələri” modeli ilə ənənəvi bankların daxilində paralel xidmət kimi fəaliyyət göstərə və maliyyə bazarında seçim imkanlarını artıra bilər”.