TRIPP (“Tramp yolu”) və ya digər adı ilə Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı son günlərdə səsləndirilən bəyanatlar diqqət çəkir. Ermənistan tərəfi dəhlizin açılmasını istədiyini bildirsə də, ölkənin dəmir yollarının Rusiyanın nəzarətində olması prosesə maneə kimi təqdim edilir.

Analitiklərin fikrincə Moskva bu məsələni yalnız nəqliyyat və iqtisadi maraqlar çərçivəsində deyil, həm də Ermənistanda qarşıdan gələn parlament seçkilərinə təsir göstərmək üçün strateji vasitə kimi istifadə etməyə çalışır.

Kreml TRIPP üzərindən İrəvan hökumətinə təzyiq göstərə bilərmi? Dəmir yollarının Rusiyanın nəzarətində olması layihənin həyata keçirilməsinə necə təsir göstərəcək?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Tofiq Abbasov deyib ki, dəhlizin açılması bütün region ölkələrinin, o cümlədən Rusiyanın maraqlarına uyğundur:

“Çünki Zəngəzur dəhlizi anlayışı ilk dəfə 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanmış üçtərəfli bəyanatın 9-cu bəndində təsbit olunub. Yəni faktiki olaraq bu məsələ Moskvanın maraqlarına uyğun idi. Hazırda isə Rusiya müharibə şəraitindədir və Qərbə doğru kommunikasiyaları demək olar ki, bağlanıb. Belə bir vəziyyətdə Rusiya üçün alternativ nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyəti olduqca böyükdür.

Kreml bu prosesə, əlbəttə, maraq göstərir. Ermənistan uzun müddət Rusiyanın təsiri altında qalıb. Faktiki olaraq bu ölkənin əsas gəlir gətirən sahələri Moskvanın nəzarətindədir. O cümlədən, dəmir yolları da Rusiya şirkətinə məxsusdur.

Hazırda ABŞ Prezidenti Donald Tramp təşəbbüs göstərib ki, dəhliz “Tramp marşrutu” adlandırılsın. Bundan əlavə, Ermənistanla ikitərəfli əsasda birgə müəssisələr yaradılır və pay bölgüsü təxminən 74 faizə 26 faiz nisbətində nəzərdə tutulur. Yəni 74 faiz ABŞ-a, 26 faiz isə Ermənistana məxsus olacaq. Bu isə faktiki olaraq göstərir ki, ABŞ-ın bölgəyə daxil olması Rusiyanın maraqlarına uyğun deyil.

Halbuki sovet dövründə bu dəhliz işlək vəziyyətdə idi. Azərbaycandan dəmir yolu ilə Ermənistana, oradan isə Naxçıvana gedən marşrut fəaliyyət göstərirdi. Əslində bu təsərrüfatın əsas yükünü Azərbaycan daşıyıb. Vaxtilə dəmir yollarının tikinti xərclərini Azərbaycan ödəyib. Eyni zamanda işlək marşrutların saxlanmasına da Bakı vəsait ayırıb. 42 kilometrdən artıq keçid hissəsi Azərbaycanın ixtiyarında idi”.

Politoloq xatırladıb ki, 1980-ci illərdə Ermənistanda radikal millətçilik gücləndi və ardınca münaqişə baş verdi, kommunikasiyalar bağlandı:

Hazırda Rusiyanın diqqəti Ukrayna müharibəsinə yönəlib və prosesi daha çox uzaqdan müşahidə edir. Sergey Şoyqunun son açıqlamaları da diqqət çəkdi. Rusiyanın reaksiyası tam müsbət deyil və Moskva çalışacaq ki, bölgədə öz mövcudluğunu qorusun. Çox güman, Zəngəzur dəhlizi məsələsi son danışıqlarda tərəflər arasında müzakirə edilib. Məlum olan odur ki, liderlərin görüşündə Ukrayna məsələsinə toxunulmayıb, lakin Avrasiya ilə bağlı bir sıra məsələlər müzakirə edilib. Böyük ehtimalla dəhliz məsələsi də gündəmdə olub.

Hesab edirəm ki, indiki məqamda Azərbaycanın mövqeyi həlledici olacaq. İstər-istəməz biz bu marşruta öz imkanlarımızı bağlamışıq. Ermənistan isə məsələni elə təqdim edir ki, guya tərəflər ona borcludur. Halbuki prosesin idarə olunmasında Azərbaycanın öz maraqları var və bu maraqlar həlledici rol oynayacaq”.