Yaxın Şərqdə gərginlik pik həddə çatıb. ABŞ əvvəlcə İsrailin İrana hücumuna, daha sonra isə Tehranın Təl-Əvivə ballistik raketlərlə cavab zərbəsi endirməsinə göz yumdu.

Vaşinqtonun bu passiv müşahidəçi mövqeyi regionda yeni münaqişə spiralına yol açarkən, sual doğurur: ABŞ bu qarşıdurmada hansı geosiyasi hesablamalarla hərəkət edir? Sükut razılıqdırmı, yoxsa planlı xaosun başlanğıcı?

Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Cavanşir Abbaslı bildirib ki, Amerika, nəhayət, yeni bir münaqişə ocağı yaratmağa nail oldu:

“Bu məqsədlə uzun müddətdir çalışırdı, lakin tam şəkildə istədiyinə nail ola bilmirdi. Son illərdə İsrailin İrana qarşı tez-tez aşağılayıcı tonda bəyanatlar verməsi, zaman-zaman hücumlar həyata keçirməsi, rəsmi Tehranın ciddi addımlar atacağının anonslarını verirdi. Bu, həmin prosesin nəticəsidir.

Deyərdim ki, regionun ikinci güclü ölkəsinin zəiflədilməsi prosesinə Amerika başda olmaqla Qərb müttəfiqləri tərəfindən start verilib. Əvvəlcə Ukrayna vasitəsilə Rusiya hədəf alındı. Bu proses çətin olsa da davam edir. İndi isə Rusiyaya yaxın, illərdir sərt sanksiyalarla üz-üzə qalan İran üzərində oxşar plan həyata keçirilməyə çalışılır. ABŞ sıradan çıxarmaq istədiyi gücün qarşısına ona uyğun rəqib çıxarmağı yaxşı bacaran dövlətdir.

Məsələn, İsrail Ukrayna deyil. Nüvə silahına malik olduğunu rəsmən inkar etsə də, bu silahlara sahib olması ehtimal baxımından Ukraynadan öndədir. İran isə Rusiya deyil, hərbi güc baxımından fərqli konfiqurasiyaya malikdir. Əlbəttə, Rusiya nüvə silahına sahibdir. Amma bu gün dünyada hər kəsin içi rahatdır ki, nüvə silahına heç bir halda əl atılmayacaq.

Vaşinqton isə sadəcə İranı diz çökdürmək, onu təslim olmağa məcbur etmək istəyir. Bu siyasət onillərdir davam edir.

BMT-də İsrail–İran savaşı ilə bağlı keçirilən toplantıda ABŞ nümayəndəsinin çıxışını izlədim. Ritorika dəyişməz idi – şablon cümlələr, səthi yanaşma və guya məsələdən xəbərləri yoxmuş kimi hər iki tərəfi sülhə çağıran çağırışlar. Eyni ritorika Fransa və digər Qərb ölkələri tərəfindən də təkrarlandı.

Ukrayna üzərindən həyata keçirilən niyyət və hədəflər, indi də İsrail vasitəsilə hiss olunur. Zaman baxımından da uyğun vaxt seçilib. Çünki hazırda Rusiya proseslərin içində görünsə də (Putinin İsrail və İran rəhbərləri ilə telefon danışığını nəzərdə tuturam), tam şəkildə İranın tərəfində çıxış etməsi mümkün deyil.

Hazırda əsas prioritet Ukrayna cəbhəsidir. ABŞ-la bu mövzuda müəyyən anlaşmaların əldə olunduğu da ehtimal olunur. Putin Co Bayden dönəminə geri dönmək istəməz.

Siyasi şərhçi bu qarşıdurmanın Ukrayna savaşı kimi uzunmüddətli olmayacağını düşünür:

“Tramp administrasiyası tərəflərə ballistik raketlərlə bir-birinə zərbə endirməsinə icazə verə bilərdi. Təbii ki, əsas hədəf müharibənin uzunmüddətli olmasına hesablanmışdı. İstər-istəməz cənub qonşumuz bu prosesdən ciddi zərər görəcək. Amma İsrail–İran qarşıdurmasının uzun sürəcəyini düşünmürəm. Əslində, bu da bizim arzuladığımız bir məqamdır. Azərbaycana heç bir halda regionda müharibənin getməsi sərf etmir.

Eyni zamanda ortada Cənubi Azərbaycan faktoru var. Bu müharibədə yalnız bir tərəf qazanacaq – o da ABŞ başda olmaqla Qərb müttəfiqləridir. Biz isə İranın bölgədə sıradan çıxarılmasını istəmirik, arzulamırıq. Çünki bölgədə digər güclərin təsir dairəsinin genişlənməsi bizim üçün arzuolunan deyil. Bir də unutmayaq ki, İsraillə ən kəskin şəkildə qarşı-qarşıya dayanan qardaş Türkiyə faktoru var.

Bir anlıq düşünək: əgər İran sıradan çıxarılsa və ya tam zəifləsə, növbəti hədəf kim olacaq? Əlbəttə, Türkiyə. Amerika səbirlə Qafqaz regionunda təsirini artırmağa çalışır. Onun qarşısını isə yalnız İran, Türkiyə və Rusiya kimi güclər ala bilir.

Bu güclərin zəifləməsi regionu barıt çəlləyinə çevirə bilər. Bu səbəbdən də İsrailin başlatdığı müharibənin tezliklə başa çatması hamı üçün xeyirlidir.

Hesab edirəm ki, bu baş verəcək. Çünki İsrail uzun illərdir belə zərbə almamışdı və bu dəfə daha ehtiyatlı davranır”.