Sufizmə görə, nəfsini idarə edə bilməyən şəxs heçliyi dərk edə bilməz. Heçliyi anlayan insan hər şeyi dərk etmiş olur.

İnsanlar öz daxili güclərini cuşa, vəcdə gələn zaman aşkar edirlər və buna misal olaraq, Türkiyənin fırlanan vərdişlərini, Afrikanın ritual rəqslərini göstərmək olar. Ruhani kontekstində "dinləmək" mənasını bildirən "səma" Ruminin "uşaq beyni" kimi qəbul edilən aktiv fiziki meditasiyanın formasıdır.

Bu ənənəvi meditasiya təcrübəsi, dərvişlərin kamilliyinin tam zirvəsinə çatmaq məqsədilə, "səma rəqsi” və ya ibadət mərasimi çərçivəsində həyata keçirilir. İnsan buna öz nəfsindən, eqosundan imtina etməklə, musiqi dinləməklə, diqqəti öz daxili səsinə, dünyasına yönəltməklə, bədənini təkrarlanan dövrələrlə fırlatmaqla nail ola bilər. Bu rəqs yerin ətrafında fırlanan, Günəş sisteminin planetlərinin rəmzi imitasiyası kimi nəzərdən keçirilə bilər. Əgər əvvəllər “səma rəqsi” əsasən, kişilər tərəfindən ifa olunurdusa, indi onu get-gedə daha çox qadınlar ifa edir.

Sərvanə Dağtumas, ədəbiyyatşünas