Qədim Tibet manuskriptlərində bu şəfalı bitki xatırlanır. Yunan mifologiyasında “parlaq at”/çaytikanı bitkisinin idman və hərbi atları bəslədikləri, əfsanəvi Peqas atının bu bitkini sevməsi haqqında məlumatlar var. Təbiətdə su hövzələrinin-göllərin, dənizlərin, çay və arxların kənarında bitən çaytikanı bitkisinə bəzən 2100 metr yüksəklikdə, dağ zirvəsində də rast gəinir.
Sıx və canlı sipər formasında olan çaytikanı bitkisini Çində çay sahillərinə əkirlər ki, torpağın eroziyasının qarşısı alınsın.
Yabanı halda Zabaykalyedə, Sayan, Altay, Pamir, Tyan-Şan dağlarında, Şimali Qafqazda, Zaqafqaziyada, Dunay çayının deltasında, Baltik dənizinin sahillərində bitir.
Tibbdə geniş şəkildə istifadə edilən bu bitki- А, С, Н, РР, Е, В1, В2, В3, В6, В9 vitaminləri ilə; şəkər, zülallar və aşı maddələri ilə, pektin, orqanik turşular, fitonsidlərlə zəngindir. Çaytikanı qabığı serotonin “xoşbəxtlik hormonu”, bitkinin meyvələri dəmir, kalium, maqnezium, natrium, kalsium, kalium, fosfor kimi mikro və makroelementlərlə də zəngindir.
Tədqiqatlar nəticəsində onun immun sistemə, ürəyə, qan damarlarına olan müsbət təsirindən əlavə onun iltihab əleyhinə təsiri də məlum olub. Daha sonralar çaytikanı bitkisində kosmonavtlara dietik qida hazırlandı. Araşdırmalar bu bitkinin kosmik radioaktiv şüalanmadan da orqanizmi müdafiə etdiyini göstərdi. Çernobıl qəasından sonra çaytikanı yağı radioaktiv yanıqların müalicəsində istifadə edildi.
Qədimdə çaytikanı bitkisinin meyvəsinin, yarpaqlarının magik bir gücü olduğuna inanılırdı. Qədim Yunanıstanda olan əfsanələrin birində deyilir ki, əfsanəvi qanadlı at Peqasın sevimli qidası olan çaytikanı bitkisinin gənc budaqları və yarpaqları ilə bəslənən Olimpiya atlarının çox parlaq tükləri olur, fiziki gücləri artır, ümumi vəziyyəti yaxşılaşır. Deyilən sözlər, Hippophae adı (hippos-at və phaos- parlaq, bərq vuran) və həmin effekt bu gün də özünü doğruldur.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından