ANİMALTERAPİYA NƏDİR?
Həkim şahin baxışına, qız əlinə,
ilan müdrüklüyünə və aslan ürəyinə malik olmalıdır.
İbn Sina
Animalterapiya heyvanlar vasitəsilə müalicə etmək deməkdir. Animalterapiyadan əvvəl heyvanların insanların həyatında, inancında, dövlətçiliyində, mədəniyyətində olan rolundan, təsirindən danışmaq daha məqsədə uyğun olardı. İnsanın həyatı boyu təsərrüfatında, döyüşdə, iqtisadiyyatında, geyimində, təhlükəsizliyində və digər ehtiyaclarında yardımına çatan heyvanlar daha sonralar - boz qurd, şahin, ayı, qoç, inək və s. olaraq onun inancına, göylərdə taleyini təyin edən bürcə çevrildi.
Səmadakı ulduzlara baxaraq onların insanın taleyinə və xarakterinə təsirini düşünən insan xəyali xətlərlə ulduzları birləşdirib heyvan təsvirləri almışlar və bu gün də həmin astroloji bürclər (12 bürcün 7-si heyvan adı daşıyır) eyni adla ta-\nınır:
-Qoç
-Buğa
-Xərçəng
-Şir
-Əqrəb
-Oğlaq
-Balıqlar
Böyük ayı bürcü, Kiçik ayı bürcü, Qurd, Durna, Köpək, Göyərçin, Delfin və s. adlı heyvanlara bənzətmələrlə bir sıra ulduz dəstləri astronomik bürclərə çevrildi.
Hun, Ağhun, Qarahun, Ağqoyunlu, Qaraqoyunlu kimi türk dövlətləri və Baranlı, Bərəndey, Qızılkeçili, Qarıkeçili, Qaracaqoyunlu, Ağcaqoyunlu adlı tayfa ittifaqları məhz qoyun adı ilə bağlı olmuşlar. Qurd, Təkəli tayfaları, qartal, şahin və bir sıra şahin növlərindən olan quşlar isə Oğuz boylarının onqonlarıdır.
***
Çinlilər Hunlardan öz əlifbalarına görə “Hiung-Nu” adıyla bəhs edirlər. Bu Hiung-Nu adının da adam, insan anlamına “Kun”dan gəldiyi ifadə edilir.
Fatih dövrü müvərrihlərindən Şükrullah, “Behçet-üt-Tevarih”də Oğuzlara “Kun” isminin verildiyindən bəhs edər. Ziya Gökalp isə “Kun” adından hərəkətə keçərək “Hiung-Nu”ların əsil adının “Qoyunlu” olduğunu irəli sürmüşdür. Bu adın Hunların ongonu olan qoç və ya qoyundan gəldiyi sanılır.
Gültəkinin məzarında da bir cüt qoç heykəli növbə bəkləməkdəydi. Onun üçün Ziya Gökalp “Anadolunun Səsi” adlı şeirində; Hun yanlış təbir, “Qoyundanım ben” söyləyir.
Bayrağında heyvan təsviri olan türk dövlət və xanlıqları- Midiya və Atropatena dövlətinin bayrağında qartal, Albaniya dövlətinin bayrağında iki şir və bir keçi, Səlcuq imperiyası və Atabəylər dövləti ikibaşlı qartal, Şirvanşahlar dövləti iki şir və buğa, Səfəvi, Əfşar və Qacar dövlətinin, İrəvan xanlığının bayrağında şir, Qarabağ xanlığının ilkin bayrağında ikibaşlı qaz və s. misal göstərmək olar.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından