Psixoterapiya ilə bağlı olan musiqili folklorla, ritual ilə bağlı olan xalq musiqisini fərqləndirmək lazımdır. Biri yuxu gətirmək, körpəni sakitləşdirimək üçün laylalar, ninnilərdir, beşiyi yırğalayaraq kiçicik insanın yuxusunu və böyüməsini gerçəkləşdirməkdir. Digəri isə daha yaxşı bir taleyin, qədər-qismətin kəhanəti, pis ruhlardan qorunmaq üçün tilsimlərin yaradılması, uşağın şüurunda psixiki özünümüdafiə mexanizmini yaratmaqdır. Üçüncüsü isə körpəni yedizdirmək, yuyundurmaq, ananın ona qarşı sevgisi və əziyyətləridir ki, bunlarla uşağa dünyanı qavramağı və özünü tanımağı öyrədir.
Sözün gücü, enerjisi və insanın fərdi enerjisi haqqında Azərbaycan ədəbiyyatında və folklorunda istənilən qədər nümunələr vardır.
***
Yurdumun ayağı sayalı qızı!
Ağzı xeyir sözlü, həyalı qızı!
“Saya” sözü fars (saye) dilində “kölgə”, məcazi məna-da “himayədarlıq”, “müdafiə” deməkdir. Zaqafqaziya tatarları onu “xeyir”, “bərəkət” mənasında işlədirlər. Deməli “sayaçı” - xeyir-bərəkət gətirəndir.
Lakin fikrimizcə bu yanlış bir nəticədir. Çünki, sayalı sözünün fars dilndə olan saye sözü ilə heç bir əlaqəsi yoxdur və Azərbaycan dilində olan saymaq felindən götürülməsi daha doğurudur və Azərbaycan dilində feildən isim, sifət, zərf nitq hissələrinin düzəlməsi geniş yayılmışdır. Belə ki dilimizdə olan saymaq feili çox geniş məna çalarlarına malikdir. Məsələn saymaq- insanları, canlıları, ədədləri, əşyaları saymaq, hörmət etmək, üstünlük vemək, ayirmaq, nəzərə almaq, əzizləmək, üstünlük, üstünlük vemək, seçmək kimi və sair mənaları da ifadə edir.
Azərbaycan məişətində “gəlinin ayağı sayalı olsun”, “bayramın ayağı sayalı olsun” ifadələri işlənir ki, bunların da mənası “xeyirli, bərəkətli olsun” deməkdir. Sayaçılar da öz nəğmələrində hər evə rifah, ruzi arzulayırlar.
***
Bu dağlar daşım oldu,
Sirrim-sirdaşım oldu.
Mənə təsəlli verən
Yenə göz yaşım oldu.
***
Yastığım daşım oldu,
Sızlayan başım oldu.
Mənə təsəlli verən,
Öz göz yaşım oldu.
***
Dəsmalın ağdı məndə,
Güllüdü, ağdı məndə.
Yar, sənin bir “yox” sözün,
Düyündü, dağdı məndə.
***
Dəyirmanın pərindən,
Suya çıxar dərindən.
Elin sözü bir olsa,
Dağ oynadar yerindən.
***
Dərd aşar başdan keçər,
Kirpikdən, qaşdan keçər.
Doğru söz, doğru kəlam,
Dəmirdən, daşdan keçər.
***
İgidi balta kəsməz,
Tənəli söz öldürər.
***

Mən aşiq, saza bəndəm,
Bülbüləm, yaza bəndəm.
Qəribəm, elinizdə,
Bir şirin sözə bəndəm.
***
Saya yaxşı sayadır,
Yeri, yurdu qayadır.
Onun gözəl sözləri,
Yatanları oyadır.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından