Kürdəmir toponiminin hecalarında olan Kür və Dəmir; Kürə və Dəmir sözünü xatırladır ki, digər mənalarından, funksiyalarından əlavə Kürə həm də dəmir əritmə sobasıdır. Yəni əksər hallarda istiliklə bağlı bir sözdür.
Türkcə etimolojidə yazır:”Ar kūra ͭ كورة [#kwr mr.] körük, demir eritme düzeneği, demir fırını. Tarihte En Eski Kaynak"maden ocağı, özellikle demir madeni.
Demir Kelime Kökeni
ETü témür Tarihte En Eski Kaynak témir "aynı anlamda" [Orhun Yazıtları (735) : Témir kapıgka tegi süledim [Demirkapıya değin savaştım] ]témür "aynı anlamda" [Divan-i Lugat-it Türk (1070)].Önemli Not: Bu kaynak kayıtlara geçmiş ve bu kelimenin kullanıldığı yazılı ilk kaynaktır. Kullanımı daha öncesinde sözlü olarak veya günlük hayatta yaygın olabilir”. Eyni zamanda kürə və ya fırın (fırnı) çörək və s. bişirmək üçün kərpiç sobadır. Kür/Kur həm də Şumerlərdə müqəddəs hesab edilən, Dünya dağı, Kür çayı və tanrılarla bağlı bir kökdür. Türklər “Kur” tanrısının şərəfinə evlərində; evin ailə mehrabını qurardılar - yəni ev ocağı. Onu Kur tanrısının adı ilə çağırardılar. Böyük evlərdə isə ayrıca otaq ayırardılar və həmin otağa Kürə otağı deyərdilər. Korık/Qorıq/Qoruq; Türk mifologiyasında Dağ Tanrısıdır və Dağları qoruyan bir tanrı olaraq tanınır. Qor– Kor- Gor- Qoruyucu deməkdir (D. Karakurt). Kiur– Kaslarda xeyirxaqlıq və müdriklik tanrısıdır (Q. Qeybullayev). Şumer d. “Kuru” xeyir verən deməkdir. Kuar– Qədim türklərdə şimşək və ildırım tanrısıdır. Kur isə skiflərdə ildırım və şimşək tanrısı olub (Q. Qeybullayev). Kur, Kuar və Şumer ildırım, şimşək tanrısı İşkur; Qədim Misir günəş tanrısı Qor/Hor/Kor ilə eyniləşir. Iş”kur” Karkar şəhərinin himayədarı hesab edilib və hər zaman əlində şimşək təsvir edilib. Türklərə məxsus Kur, Kuar, Kiur tanrılarının adında bir qurmaq, yaratmaq sözü də gizlidir. Göktürkcə “Kur” idarəetmə, ierarxiya, “Kural” qayda, “Kurar” təşkilatçı, idarə edən, “Kurğa” təcrübəli, “Kurğan” istehkam, qala, kurqan, “Kurçı” qurucu, “Kurç/Kuruç” qılınc kimi silah növüdür. “Keren”; Ulu, “Kerincsiz” eşsiz, tayı bərabəri olmayan, “Kırkın” hədiyyə, ”Kıran” qıran, dağıdan, “Kıray” gənc, dəliqanlı, vuran, dağıdan deməkdir (bu gün də hiperaktiv uşaqlara “kür” deyirik). Bütün bu Göktürkcə sadalanan sözlərlə hardasa tanrının sifətlərini ifadə etmək münkündür. Korık/Qorıq/Qoruq; Türk mifologiyasında olan, Dağları qoruyan Dağ Tanrısının adında; bu gün də işlətdiyimiz ikinci bir məna da gizlidir. Qor istiliklə, ocaqla bağlı olduğu kimi, həmin mənada işlədilən “dağ” basmaq, “dağlamaq” sözü də var. Diqqət etsək ucalıq, yüksəklik mənasına gələn; Qor günəş tanrısının adı ilə eyni fonetik səslənməyə və mənaya malik olan Qor/Kor/Kur sözü də günəşin keyfiyyətlərindən biri olan istiliklə bağlıdır. Korık/Qorıq dağ tanrısının adında da həm yüksəklik, həm də istiliklə, işıqla bağlı mənalar gizlidir. Skiflərdə şimşək, ildırım tanrısı Kurun adında da həmin mənalar var. Çünki şimşək və ildırımın da düşdüyü yeri yandırmaq xüsusiyyəti məlumdur. Qədim Roma mifologiyasına görə; Etna vulkanının içərisində dəmirçilərin himayədarı olan Vulkan tanrı yaşayır və o, Yupiter tanrısına şimşək hazırlayıb. Yəni digər dünya xalqlarında da dəmirçiliklə şimşək tanrısı eyniləşir. Kürül; kalmık və monqol dillərində məbəd, bütxana deməkdir (Z. Həsənov). Kürhan/Gurhan/Gürhan isə Kurdağda yaşayan bir xaqan olduğu söylənilir, həm də Oğuz Kağanın əmisidir. Şumerlərə görə Kür çayı, Kür ırmağı Dünya dağının altından qaynayan bir çaydır. Cənnətə getmək üçün o çay keçilməlidir ki, Kur(Gor) dünyasına çatmaq mümkün olsun. Qədim türklərin şimşək və ildırım tanrısı Kuar, skiflərin ildırım və şimşək tanrısı Kur; Roma mifologiyasındakı müharibə tanrısı Mars; Yunan mifologiyasındakı Areslə eyniləşir və bu tanrıların atributu meteoritdən hazırlanmış qılıncdır. Atillanın və Koroğlunun qılıncının tarixi bizə həmin, meteoritdən hazırlanmış qılınc əfsanəsini xatırladır. Qədim türklərdə Mars planeti “Kürüd”; yəni “Odlu Planet” adlanırdı. “Kürüd”/ “Kürə”, “Od”! Bəlkə “Odlu Kürə”?! Vikipedik məlumatlara görə:”Rayonun Şığırlı kəndi ərazisində yerləşən "Qaratəpə" yaşayış yerinın və qəbiristanlığın ilk orta əsrlərə aid olduğu ehtimal olunur. Ölkə əhəmiyyətli arxeoloji, tarixi abidələrdir. Tarixçilər qədim "Şəhərgah" yaşayış mənətəqəsində IX –XI əsrdə mövcud olmuş Şirvan şəhərinin burada yerləşdiyini bildirir.” Rayonun tarixinin 1930-cu ildən başlandığı yazılsa da bu abidələr, Qaramahmudlu, Qaraqocalı, Qarasaqqal, Qarasu, Qurdbayram, Bala Kəngərli, Böyük Kəngərli kimi kənd adları göstərir ki, Kürdəmirə qədim bilgilərə malik olan, Şumer/Kenger mədəniyyətinə, tarixinə, Kür çayının, Kur Tanrısının Şumer, Türk tarixindəki əhəmiyyətini bilən, aqil şəxslər ad verib. Və rayon təsadüfi yerdə salınmayıb, məntiqli şəkildə də iqliminə uyğun olaraq ad verilib. Kürdəmir; bəlkə ildırım və şimşəyin yarandığı, əfsanəvi qılıncların hazırlandığı, kürə kimi isti yer?

F. Rüstəmova