Torpaqlarımız azad olunacaq, Şuşada dalğalanan üçrəngli bayrağımız Azadlıq meydanında Zəfər paradında nümayiş etdiriləcək, xalqımıza qarşı cinayətlər törətmiş cinayətkarlar layiqli cəzalarını alacaq, ədalət bərpa ediləcək.

Prezident İlham Əliyev 44 günlük Vətən müharibəsindən öncə çıxışlarında dəfələrlə bu barədə danışmış, torpaqlarımızın azad olunacağı, ədalətin bərpa ediləcəyini bildirmişdi. Və bu sözlərinə əməl etdi.

44 günlük Vətən müharibəsi Prezident İlham Əliyevin torpaqlarımızın azad ediləcəyi sözlərinin reallığa çevrilməsi idi. Azərbaycan ordusu Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında ərazi bütövlüyümüzü və suverenliyimizi bərpa etdi. Lakin hər şey bununla bitmədi. Dövlət başçısı xalqımıza qarşı insanlıq əleyhinə olan cinayətlər törədənləri qanun qarşısına çıxarmaqla ədaləti də bərpa etdi və xalqa verdiyi bütün sözləri gerçəkləşdirdi.

2025-ci ilin yanvar ayından başlanan və bu gün davam etdirilən Ermənistan vətəndaşları Arayik Arutyunyan, Arkadi Qukasyan, Bako Saakyan, Davit İşxanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan və digərlərinin barəsində olan cinayət işləri üzrə açıq məhkəmə prosesi bunun bariz nümunəsidir. 44 günlük müharibədən sonra bəziləri qazandığımız Zəfərə kölgə salır və iddia edirdi ki, suverenliyimizi bərpa etmək mümkün olmayacaq, ermənilərin qaldığı ərazilərdə qondarma rejim mövcudluğunu saxlayacaq və s. Xankəndinin, Xocalının, Xocavəndin əldə getdiyi iddiaları/ittihamları belə demək mümkünsə, “havada uçuşurdu”. Bu məsələdən siyasi ambisiyaları naminə istifadə edənlər də vardı. Lakin Prezident İlham Əliyev 27 sentyabr 2020-ci ildə başlanan müqəddəs missiyasını sona qədər tamamlandı.

- Ərazi bütövlüyümüzdən sonra suverenliyimiz də təmin olundu;
- Üçrəngli bayrağımız Xankəndidə, Xocalıda, Xocavəndə də ucaldıldı;
- Ərazimizdə xarici ölkələrə məxsus ola hərbi birləşmələrin mövcudluğuna imkan verilmədi;
- Və xalqımıza qarşı cinayət törətmiş şəxslər qolu qandallı şəkildə Bakıya gətirilərək, qanun qarşısına çıxarıldı;

Bu, Prezident İlham Əliyevin verdiyi sözlərə əməl etməsi, Azərbaycan dövlətinin ədaləti bərpa etməsi idi. Azərbaycana qarşı müharibə cinayətləri, o cümlədən, təcavüzkar müharibənin hazırlanması, soyqırımı, terrorçuluq, terrorçuluğun maliyyələşməsi, hakiiyyəti zorla ələ keçirmə və digər cinayətlər törətməkdə ittiham olunan şəxslər ədalət qarşısında cavab verirlər.

Ədalət məhkəməsi torpaqlarımızın azad olunmasına, suverenliyimizin bərpa edilməsinə qarşı çıxan xarici qüvvələrin təzyiqinə rəğmən keçirilir. Axı Ermənistan və havadarları düşünürdülər ki, Azərbaycan heç vaxt torpaqlarını azad edə bilməyəcək, hətta danışıqlarda rəsmi Bakıya Qarabağda işğala əsaslanan status-kvo ilə barışmaq çağırışları edilirdi. Azərbaycan dövləti Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bizə diktə etməyə çalışdıqları status-kvonu alt-üst etdi. Nəinki ərazi bütövlüyümüz bərpa olundu, bütün təzyiqlərə rəğmən Xankəndiyə, Xocalıya bayrağımız sancıldı, suverenliyimiz təmin edildi, eyni zamanda, xalqımıza qarşı hərbi cinayətlər törətmiş şəxslər məhkəmə qarşısına çıxarıldı. Müasir tariximizdə bu, nadir hallarda yaşanır: həm ərazi bütövlüyünü və tam suverenliyini bərpa etmək, həm də təkbaşına bütün təzyiqləri dəf edərək, müharibə cinayətləri törətməkdə ittiham olunan şəxsləri məhkəmə qarşısına çıxarmaq. Azərbaycan bunu bacaran nadir ölkədir.

Azərbaycan 44 günlük müharibə və sonrasında olduğu kimi, müharibə cinayətləri törətməkdə ittiham olunan şəxslərin məhkəmə prosesində də təzyiqlərin qarşısında geri çəkilmədi, qanunun aliliyini üstün tutdu və ədalətin bərpasına nail oldu. Ötən ilin yanvar ayından başlanan məhkəmə prosesində xaricdə şəbəkələşmiş anti-Azərbaycan dairələri Bakıya qarşı müxtəli təzyiq üsullarına əl atır, hətta qarayaxma kampaniyası da aparırdılar. Lakin Prezident İlham Əliyev qətiyyətli mövqeyindən geri çəkilmədi və bu gün Azərbaycan xalqı məhz bu qətiyyətli siyasətin nəticəsində əldə etdiyimiz ədalətin təntənəsinə şahidlik edir.

Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində hərbi cinayətlər törətməkdə ittiham olunan şəxslər qanun qarşısında cavab verirlər. Bu, ədalətin təmin edilməsi ilə yanaşı, post-münaqişə və post-müharibə dövrünün inşası üçün də vacibdir, çünki müharibə cinayətləri törətmiş şəxslər layiqli cəzalarını almadan müharibənin ağır təcrübəsini geridə qoymaq çətindir.

Bu, dünya təcrübəsində də mövcuddur. İndiyə qədər müharibələr və münaqişələr bitsə də, hərbi cinayətlər törətmiş şəxslərin layiqli cəza almaqdan yayına bildikləri halları baş verib. Misal üçün, İsrail təcrübəsi bunun ən bariz nümunəsidir. Milyonlarla yəhudinin qətlində əli olan nasist rejiminin ən qəddar simaları müharibə bitəndən xeyli sonra müxtəlif ölkələrdə cəzalandırıldı. Bununla belə yenə də gizlənə və məsuliyyətdən yayınanlar oldu. Keçmiş Yuqoslaviyada münaqişələr bitdikdən sonra müharibə cinayətkarlarının hamısı yox, bəziləri ədalət qarşısında cavab verdilər. Lakin bu, beynəlxalq birliyin ümumi səyləri nəticəsində mümkün oldu. Azərbaycan isə ədaləti təkbaşına, beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyi olmadan bərpa etməyi bacardı. Əksinə bu prosesdə xarici təzyiqlərlə də üzləşdi, buna rəğmən, Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli mövqeyi sayəsində buna nail ola bildik.

İndiyə qədər keçirilən məhkəmə prosesində müttəhimlərin etirafları mühüm gerçəkləri də ortaya çıxardı. Etiraflar və faktlar təsdiq etdi ki, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətlərin arxasında Ermənistan hakimiyyəti dayanıb. Torpaqlarımızın işğalına, törədilən cinayətlərə, soyqırımına, urbisid və ekosidə görə məsuliyyəti Ermənista dövləti və ordusu daşıyır. Açıq keçən məhkəmədə faktiki dəlil, faktlar, zərərçəkmişlərin ifadələri, təqsirləndirilən şəxslərin dedikləri də işğalda Ermənistan silahlı qüvvələrinin məsuliyyət daşıdığını üzə çıxartdı.

Levon Mnatsakanyan açıq etirafı bu kontekstdə əhəmiyyətlidir. O bildirib ki, tarixdə qalmış qondarma rejim ordusu müstəqil qüvvə deyildi və Ermənistan ordusunun ən böyük hərbi birləşməsi olub, qondarma rejim ordusunda yuxarı vəzifələrə təyinat İrəvanda təsdiqlənirdi, ordunun təminatı Ermənistan Ordusunun daxilində təşkil edilirdi. Əslində bu faktlar bəlli idi, lakin Ermənistan bunu qəbul etmir, həmçinin, xaricdəki havadarları faktların üzərini ört-basdır etməyə çalışırdı. Məhkəmə prosesi isə bütün bu faktları ortaya çıxardı və Ermənistan dövlətini ifşa etdi. Sübut olundu ki, Ermənistan işğalçılıq siyasətini ört-basdır etmək üçün qondarma rejim yaradıb, bu rejimə rəhbərlik edən şəxslər də Qarabağda işğal siyasətini icra ediblər.

Məhkəmə prosesi ədalətin bərpa edilməsi ilə yanaşı, Ermənistan dövlətinin müharibə cinayətləri törətdiyinin, işğal siyasəti yürütdüyünün də isbatıdır. Bütün bunlara görə məsuliyyət daşıyan Ermənistan cavab verməlidir, post-müharibə dövrünün reallıqları və davamlı sülhün əldə olunması üçün bu, əhəmiyyətli amildir.

Asif Nərimanlı