Rusiya–Ukrayna müharibəsinin gedişində Qara dənizdə artan hərbi aktivlik təkcə iki ölkə arasındakı qarşıdurma ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda regionun əsas güclərindən biri olan Türkiyənin təhlükəsizlik maraqlarını da birbaşa hədəfə alır. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın naviqasiya təhlükəsizliyi ilə bağlı səsləndirdiyi sərt xəbərdarlıq ilk baxışdan hər iki tərəfə ünvanlansa da, bu, daha çox Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə mesaj kimi dəyərləndirilir.

Ekspertlər iddia edirlər ki, Moskva Qara dəniz üzərindən təzyiq mexanizmlərini işə salmaqla Türkiyəni həm NATO xəttində zəiflətməyə, həm də türk birliyi ideyasından uzaqlaşdırmağa çalışır. Xüsusilə Putinin Cənubi Qafqaz – Mərkəzi Asiya oxu üzrə Rusiyanın itirilmiş nüfuzunu yenidən bərpa etmək niyyəti fonunda, bu coğrafiyada aparıcı rol oynayan Ankaranın hədəfə çevrilməsi təsadüfi sayılmır.

Globalinfo.az-a danışan Azərbaycan Ümid Partiyası İdarə Heyətinin üzvü, politoloq Bakir Həsənbəyli bildirib ki, Rusiya–Ukrayna müharibəsinin təsir arealı getdikcə genişlənir:

“İkinci Dünya müharibəsindən sonra ilk dəfə təchizat zəncirlərinin qırılmasına səbəb olan bu münaqişə artıq digər dövlətlərin də bu və ya digər formada müharibəyə cəlb olunması təhlükəsini yaradır. Nəzərə alsaq ki, müharibənin ilk günündən Türkiyə hər iki dövlətə bərabər məsafə saxlamaqla ən etibarlı moderator rolunda çıxış edib, buna baxmayaraq, indi artıq həmin dövlətlərə xəbərdarlıq etmək məcburiyyətində qalıb. İlk ağla gələn səbəb tərəflərin müharibə yorğunluğu və tükənmə tendensiyasıdır.

Münaqişənin arealının genişləndirilməsi ilk baxışdan məqsədli xarakter daşıyır. Çünki həm Rusiyanın, həm də Ukraynanın maliyyə, hərbi və insan resursları ilə bağlı ciddi problemləri yaranıb. Rusiya artıq müharibənin ilk günlərində olduğu kimi enerji resurslarından təzyiq vasitəsi kimi istifadə edə bilmir. Bu resursların satışından əldə olunan gəlirlər müharibəni əvvəlki templə davam etdirməyə imkan vermir. Çoxsaylı sanksiya paketləri, neftin satış qiymətinin kifayət qədər aşağı olması günlük təxminən 372 milyon dollar həcmində olan müharibə xərclərini qarşılamağa kifayət etmir.

Ukraynada da vəziyyət fərqli deyil. Müharibənin ilk günlərindən ABŞ və Avropadan asılı vəziyyətə düşən Prezident Volodimir Zelenski təminatsız iradə ilə müharibəni davam etdirə bilməyəcəyinin fərqindədir. Son bir ildə ABŞ-da administrasiya dəyişikliyi problemin həllinin Ukraynanın xeyrinə olmayacağı qənaətini formalaşdırıb. Avropa ölkələri isə təkbaşına bu problemi həll etmək imkanına malik deyillər. Məhz bu amilləri nəzərə alan Rusiya Qara dənizdə üzən gəmilərə guya Ukraynaya məxsus hesab edərək hücumlar həyata keçirməklə diqqəti yenidən daxilində olduğu münaqişəyə yönəltməyə çalışır.

Politoloqun sözlərinə görə, məsələ xarakter baxımından fərqli olsa da, müharibənin ilk aylarında taxıl dəhlizi ilə bağlı yaranmış beynəlxalq ajiotaja bənzəyir:

“Ukraynaya gəldikdə isə Xəzər dənizindəki əməliyyatlar Rusiyanın Qara dənizdə apardığı əməliyyatların başqa formatı kimi qiymətləndirilə bilər. Təbii ki, Türkiyənin bu istiqamətdə verdiyi xəbərdarlıq təsadüfi deyil. Türkiyə yüz illərdir Qara dənizdə öz ağırlığını qorumağa çalışan dövlətdir. Əslində, cənab Ərdoğanın bu xəbərdarlığını Rusiya prezidentinə ünvanlanan mesaj kimi də oxumaq olar.

Son dövrlərdə Putinin postsovet ölkələri ilə bağlı düşüncələri Ərdoğanı narahat etməyə bilməz. Çünki illərdir Ərdoğan türk birliyi yaratmaq layihəsi üzərində çalışır. Yeni dünya düzənində bu, ən mühüm amillərdən biri hesab olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, türk birliyində təmsil olunan dövlətlərdən beşi keçmiş SSRİ tərkibində olmuş ölkələrdir. Məhz bu amil Ərdoğanın xəbərdarlığının Putinə ünvanlanan sətiraltı mesaj kimi dəyərləndirilməsinə əsas verir. Siyasət prinsiplər əsasında formalaşır və düşünmürəm ki, bundan sonra iki ölkə arasında mövcud olan iqtisadi, siyasi və diplomatik münasibətlər, eləcə də qarşılıqlı səfərlər bu prinsiplərdən imtinaya səbəb olsun”.