Yer kürəsində çay hələ ki, ən geniş yayılmış içki növüdür. Statistikaya görə dünya əhalisinin 2 milyardı əsasən çay içkisinə üstünlük verir.
Çay– ən qədim içkilərdən biridir və milli mədəniyyət, bir çox xalqların təsərrüfat fəaliyyəti, tarixi ənənələri ilə sıx bağlıdır. Çay həm də digər içkilər kimi yalnız içki olmayıb, həm də ilkin vacib bir ərzaq, təməl- ürün hesab edilir. Hətta bəzi xalqlar “çay ilə yaşayır” və həyati vacib ərzaq olaraq onu heç nə ilə əvəz edə bilməmələrini düşünürlər.
Ona görə də çalışmaq lazımdır ki, çayın faydalı xüsusiyyətlərindən maksimum istifadə edilsin. Yalnız adətlərə və ənənələrə kifayətlənməyib müasir elmi görüşləri də nəzərdən keçirmək zəruridir.
5000 il əvvəl yaranmış çay mədəniyyəti vardır və onun haqqında bir çox elmi tədqiqatlar aparılmış və aparılmaqdadır, elmi kitablar və məqalələr yazılır.
Çinin müxtəlif rayonlarında çayların növlərinə görə müxtəlif adları vardır - şuysen, yunnan, şa-osun, ulun, luntzi, tunçi, bayça, çiça, xuaça və s. kimi. Amma ən çox işlədilən forma “ça”dır ki, mənası “körpə yarpaq” deməkdir. V əsrdə yaranan bu termindən çay sözü meydana gəlmişdir. Rus, bol-ar, çex, serb və digər slavyan xalqları da bu bitkiyə “çay”, portuqallar “çaa”, Hindistan, Pakistan, Banqladeşdə yaşayan xalqlar “çxay” deyirlər və s. XVIII əsrin sonunda çayın Latın dilində botaniki adı Thea kimi adlandırıldı və ingilislər “ti”, fransızlar, italyanlar, ispanlar, rumınlar, norveçlilər, isveçrəlilər və hollandlar digər xalqlar “te” kimi adlandırırlar. Polyaklar isə fərqli olaraq çayı ot mənasında olan “herbata” adlandırırlar və müalicə vasitəsi kimi apteklərdə satılırdı. Aptekçilər isə XVII əsrdə onu “çin otu” adlandırırdılar.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından