“Həkimin əlində üç əsas müalicə vasitəsi var:
Söz, bitkilər və bıcaq”.
İbn Sina
Sözün insan orqanizminə, onun sinir sisteminə, sağlamlığına təsiri qədimdən bəllidir. Həmin təsir vasitələrindən biri də ovsundur. Ovsun, əfsun Azərbaycan da daxil olmaqla müxtəlif xalqların şifahi yaradıcılığında guya insanlardan bədbəxtliyi kənar etmək, onları xəstəliklərdən qorumaq, xoşbəxtliyə qovuşdurmaq, zəngin olmaq, uğurlu ov, tarladan bol məhsul götürmək və s. gücünə malik olan müəyyən sehirli qüvvənin ifadə formuludur.
Mifoloji çağlarda ibtidai insanın gündəlik məişət həyatında, həyatı dərketmə və öz bildiyi kimi onu ifadə etmək prosesində əfsundan istifadə bacarığı təbiət üzərindəki hökmranlığını saxlamaq arzusundan irəli gəlir. Əfsun sözün gücünə inamı əks etdirir. Əfsun oxşar səslərin və sözlərin müəyyən ahəngdə deyilişi ilə ifadə olunan inanclardan biridir. Əfsunun deyilməsində əsas amil insan və ya başqa canlıya (məsələn, ilana) psixi təsir göstərməkdir. Əfsundan təbiət hadisələrini cilovlamaq, onu öz arzusuna ram etmək məqsədilə də istifadə olunur.
Hələ qədimdən insanlar öz arzu və istəklərinə çatmaq üçün müxtəlif ovsunlara müraciət edirdilər. Ovsunçuluq ən qədim magik təsəvvürlərlə bağlı olmuşdur. Magik səciyyəli folk-lor aktı olan ovsunlar uzun bir təkmilləşmə yolu keçmiş və bu yolda özünə yaxın mərasim ünsürləri və folklor mətnləri ilə qarşılıqlı əlaqədə olmuş, bəzən onlarla çulğalaşmışdır. Buna görə də ovsunlar bəzən fal, tilsim və sehrlə eyniləşdirilir. Halbuki ovsunlar həm şəkil, həm də lüğəti məna və mahiyyətcə onlardan fərqlənir.
B.Abdullanın yazdığına görə, nağıl və dastan süjetlərində tez-tez təsadüf edilən tilsimlər virdlə, lövhlə bağlıdır, onu bilən, icra edən də şəxslər əsasən qara, neqativ qüvvələrin təmsilçisi olan cadügərlərdir. Ovsunlar isə bilavasitə gerçək yaşayış, xüsusən də ailə-məişət hadisələri çevrəsində təzahür edir. Ovsunlarda insanların normal yaşayışına mane olan, güzəran üçün qorxu, təhlükə törədən qüvvələrə qarşı mübarizə vardır və bu da əsasən ayin, mərasim, magik sözün sehrli təsir gücü ilə həyata keçirilir.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından