Xəbər verdiyimiz kimi, Çin Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ilə Avropaya yük daşımalarını artırmağı hədəfləyib. Bu barədə Ukrayna Xarici Kəşfiyyat Xidməti məlumat yayıb. Ehtimal olunur ki, bu dəhliz tam şəkildə fəaliyyətə başlasa, Rusiya Asiya ilə Avropa arasında əsas tranzit gücü statusunu itirəcək.

Bu ssenari nə dərəcədə mümkündür?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Əfsanə İbrahimova deyib ki, minillər əvvəl tacirlər Çindən Avropaya dəvələrlə yollanırdılarsa, hazırda eyni marşrutla qatarlar, gəmilər və avtomobillər hərəkət edir:

“Fərq ondadır ki, yeni yol Rusiyadan yan keçir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu, yəni Orta Dəhliz Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya çıxışı təmin etməyi hədəfləyir. Hazırda Asiya ilə Avropa arasında yük daşımalarının əhəmiyyətli hissəsi Rusiya üzərindən həyata keçirilir. Bu isə Moskvaya həm gəlir, həm nüfuz, həm də geosiyasi üstünlük qazandırır. Lakin Orta Dəhlizin tam gücü ilə fəaliyyətə başlaması Rusiyanın tranzit ölkə kimi rolunu zəiflədə, onu milyardlarla dollarlıq gəlirdən məhrum edə bilər. Eyni zamanda, Avrasiya logistikasındakı mərkəzi mövqeyinin də sarsılması mümkündür”.

Politoloq bildirib ki, Azərbaycan bu marşrutun əsas həlqələrindən biridir:

“Bakı Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri ölkənin Orta Dəhlizdə strateji rolunu gücləndirir. Yəni marşrutdan keçən hər qatar, konteyner və gəmi Azərbaycan üçün əlavə gəlir və beynəlxalq nüfuz deməkdir. Bununla yanaşı, dəhlizin qarşısında müəyyən çətinliklər də qalmaqdadır. Xəzər limanlarının mövcud tutumu hələ tam kifayət etmir. Gürcüstan-Türkiyə istiqamətində infrastrukturun təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. Marşrutun bir neçə ölkədən keçməsi siyasi riskləri artırır. Bundan əlavə, Orta Dəhliz hələlik Rusiya marşrutu ilə müqayisədə daha bahalı hesab olunur. Məsələyə daha geniş prizmadan baxdıqda görünür ki, söhbət yalnız logistikadan getmir. Bu, Avrasiyanın iqtisadi və geosiyasi xəritəsinin yenidən formalaşması prosesidir.

Ukrayna müharibəsindən sonra Qərbin Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyalar, Çinin Avropaya çıxış üçün alternativ yollar axtarması və Mərkəzi Asiya ölkələrinin Moskvadan asılılığı azaltmaq istəyi Orta Dəhlizin əhəmiyyətini artıran əsas amillərdir. Tarix göstərir ki, tranzit üstünlüyünü itirən dövlətlər zamanla öz təsir imkanlarının bir hissəsini də itirirlər. Orta Dəhliz ətrafında gedən proseslər də məhz bu baxımdan diqqət çəkir”.

Qeyd edək ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçir.