“2001-ci ildə Çinin liderliyi ilə Şərq Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) yaradılması beynəlxalq münasibətlərdə ABŞ-ın təkqütblü dünya hegemonluğunu sonlandıracaq yeni dövrün başlanğıcını təmsil edir. Artıq bunun üzərindən 25 il keçir”.

Bu sözləri Globalinfo.az-a siyasi şərhçi Şəhla Cəlilzadə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Çinə səfərini şərh edərkən deyib:

Siyasi şərhçi bildirib ki, son zamanlarda yaşanan bir sıra proseslər Pekin və Moskva üçün xüsusi fürsət yaratdı:

“Çinlə iqtisadi mübarizə, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi Yaxın Şərqdəki savaşlar və ən son ABŞ-İsrail birliyinin İranla müharibəsi, Afrikada və Latın Amerikasında nüfuz uğrunda mübarizələr, bir sözlə, bütün bunlar Rusiya və Çinə öz qlobal gücünü, dayanıqlılığını, danışıqlarda təsiretmə imkanlarını nümayiş etdirməyə fürsət verdi. Artıq Çinin sadəcə iqtisadi güc kimi deyil, həm də siyasi güc kimi formalaşdığı, müəyyən mənada çəkindirmə bacarığına sahib olduğu qəbul edilir. Buna görə də BMT TŞ-nin hər bir üzvü ayrı-ayrılıqda Çinlə razılaşmağa can atır.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın ardından Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin də Pekinə səfər etməsi, iki ölkə arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında, o cümlədən dünyanın çoxqütblü modelini təsdiq edən bəyannamənin qəbul edilməsi xüsusi olaraq vurğulana bilər. Başqa sözlə, Çin ABŞ-la dialoqu dünyanın sabitliyini qorumaq üçün prinsipial hesab edirsə, Rusiya ilə əməkdaşlıq çoxqütblü dünyanın – Qlobal Cənubun diliylə desək, “daha ədalətli dünyanın” – qurulmasında həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu iki dövlət İran vasitəsilə ABŞ-ı Yaxın Şərqdə sıxışdırmaqla yanaşı, Uzaq Şərqdən gələ biləcək yeni təhdidlərə diqqət yetirdilər.

Belə ki, ABŞ gələcəkdə Çinə qarşı qlobal müharibə ssenarisini real qiymətləndirərək Uzaq Şərqdəki əsas müttəfiqi Yaponiyanın yenidən hərbiləşdirilməsinə yaşıl işıq yandırıb. Hətta Yaponiyanın nüvə silahı əldə etmək istiqamətində çalışmaları da müzakirə olunur. Belə olan halda, dünyanın iki qlobal gücünün bəyanatı ilə həmahəng şəkildə İran da ABŞ-ı və onun müttəfiqi İsraili təhdid etdi. Vaşinqton Tehranı nüvə silahı ilə vura bilcəyini dedi, Tehran isə Təl-Əvivi nüvə ilə təhdid etdi. Halbuki indiyədək İran nüvə silahına sahib olmadığını bəyan edirdi. Başqa sözlə, dünyanın yüksələn qütbləri ABŞ-a qarşı yeni nüvə cəbhəsi, yeni iqtisadi və siyasi cəbhə formalaşdırırlar”.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, bununla onlar dünyaya yeni “dəmir pərdə” çəkməyə çalışmırlar:

“Sadəcə olaraq bunu ABŞ-ın “tək qlobal güc” formulunu dağıtmaq üçün istifadə edirlər. NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsini Rusiya özünə qarşı təhdid olaraq dəyərləndirirdisə, indi Alyansın Uzaq Şərqdə hərbi imkanları genişləndirməsini Çin təhdid olaraq qiymətləndirir. Çin-Rusiya hərtərəfli strateji tərəfdaşlığı bu dövlətlərin varlığını, qlobal imkanlarını qorumağın yeganə yolu olaraq görülür.

Çin getdikcə siyasi çəkisini daha da artırır. ABŞ bununla razılaşar və müvafiq nizam təsbit edilərsə, bu, dünya üçün qlobal iqtisadi savaşlar daxil olmaqla bir çox cəbhələrdə müharibənin sonlandırılması demək olar. Lakin imperiyaların mövcudluğunun ilkin şərtinin davamlı müharibələr faktoru olduğu danılmazdır. Odur ki, tərəflər öz müttəfiqləri ilə bərabər strateji güclərini, çəkindirmə güclərini mütəmadi olaraq inkişaf etdirməyə məcburdurlar.

Bu fonda Azərbaycan, yeni dünyada qlobal güclərin mövqelərini uzlaşdırmaqla, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməklə Cənubi Qafqaz regionunda lider rolunu gücləndirməkdədir. Təsadüfi deyil ki, Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Putinlə məhz Bakıda görüşə biləcəyini bəyan etmişdi. Bu günlərdə Azərbaycan illərdir bağlı qalan sərhədlərini açır. Həm İranla, həm də Gürcüstanla quru sərhədlərinin açılması istiqamətində addımlar atılır. Dünyanı bir-birinə bağlayan Azərbaycan qlobal əməkdaşlığın faydalarını dünyaya göstərən əsas dövlətlərdən biri olaraq çıxış edir”.