Son illər ölkəmizdə banklarla bağlı əhalinin narazı olduğu məsələ kreditlərin yüksək faizlə verilməsidir. Mərkəzi Bankın ötən ilə dair açıqladığı məlumata görə, banklardakı əmanətlərin orta faizi 3,55 olub. Manatla olan əmanətlərin orta faiz dərəcəsi 4,89, xarici valyutada 1,07 faiz təşkil edib. Banklara yeni qoyulmuş müddətli vəsaitlər isə ortalama 7,31 faizlə qəbul edilib. Bununla belə, maliyyə qurumları bu dövrdə kreditləri orta hesabla 15,79 faizlə veriblər.

Belə olduğu halda bəs nə üçün əmanət və kredit faizləri arasında fərq çoxdur? Banklarda kredit faizlərinin yüksək olmasının səbəbi nədir? Ümumiyyətlə Azərbaycan hansı bankların kredit faizləri daha yüksəkdir?

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli Referans.az-a açıqlamasında bildirib ki, Mərkəzi bank məcburi ehtiyat normalarını artırdı. Əvvəllər məcburi ehtiyat normaları 0,5 faiz idi. Mərkəzi bank bu faizi 20-25 faiz etdi. Bu o deməkdir ki, banklar vətəndaşlardan toplanan vəsaitin 20-25 faizidir. Bu baxımdan da həm ipoteka həm biznes həm də istehlak kreditlərinin faiz artımı müşahidə edilir. Bu məqam əvvəlki illərdən fərqlidir. Bu qayda 2023-cü ilin dekabrın 15 - dən başlayıb. Tədricən də bu qaydalara bazara təsir edir.

Ekspert onu da bildirib ki, banklar əvvəllər 5-6 faizə depozit cəlb edirdilərsə, indi 11-12 faizə depozit cəlb edirlər. Bundan başqa depozitlə kreditin faizi arasında orta faizin çoxluğu bir çox məqamlarla bağlıdır. Bizim ölkəmizdəki bu fərq inkişaf etmiş Qərb ölkələri ilə müqayisədə daha çoxdur. Bu ona görə formalaşır ki, Azərbaycanın bazarı balacadı. Misal üçün 100 milyon kredit veriləndə də 5 nəfər mütəxəssis işləyə bilər 1 milyon kredit veriləndə də. Buna görə də bankların xərcləri verilən kreditin faizində çox olur.

Xalid Kərimli eyni zamanda deyib ki, digər bir məsələ risklərlə bağlıdır. Faiz dərəcələri risklərə görə müəyyənləşir. Adam var ki, riski çoxdur, faiz dərəcəsi daha yüksəkdir. Adam da var ki, riski daha azdır faiz dərəcəsi də daha aşağıdır. Bu faiz dərəcələrinin yüksək olması Azərbaycan iqtisadiyyatının riskli olması ilə əlaqədardır. Həmçinin də kredit götürən şəxslərin riskli olması ilə bağlıdır. Buna görə də risk daim qiyməti artırır.

"Azərbaycanın iqtisadiyyatının riksi də çoxdur. Çünki bizim iqtisadiyyat neftdən və qazdan asılıdır. Bunların da qiyməti bizim kontrolumuzda deyil. Paralel olaraq da həm coğrafi həm də iqtisadi mənada risk daşıyırıq. Bundan başqa şirkətlərin hesabatlılığı o qədər də qaydasında deyil",- deyə Xalid Kərimli əlavə edib.

Bünyamin Bünyadzadə

Referans.az