Qazaxıstan Avrasiya İnteqrasiya İnstitutunun politoloqu Samat Nurtaza Kasım-Jomart Tokayevin Azərbaycana rəsmi səfəri ilə bağlı Publika.az-a müsahibə verib.

Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik:

- Kasım-Jomart Tokayev Qarabağda erməni işğalçıları üzərində qələbə münasibətilə Prezident İlham Əliyevi təbrik etdi. İlk olaraq bu təbrikin əhəmiyyətindən danışmağınızı xahiş edirik.

- Hələ Nursultan Nazarbayevin rəhbərliyi dövründə Ermənistanı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) Qarabağsız üzv qəbul etdik. O zaman Nazarbayev konkret demişdi ki, Ermənistan ayrı, Qarabağ isə başqa məsələdir. Məhz buna görə sizin qələbənizlə başa çatan 44 günlük müharibədə KTMT-nin bu münaqişəyə müdaxilə etmək hüququ yox idi. Mahiyyət etibarilə, Nazarbayevin bu şərtindən sonra KTMT-nin bütün üzvləri Qarabağı Azərbaycan ərazisi kimi tanıyır. Bu, həm də yaranmış vəziyyətə Qazaxıstanın konkret yanaşmasıdır. Əlbəttə, qələbənizə biz də sevinirdik və şəxsən özüm müharibədən dərhal sonra - noyabrın 15-də Bakıya gəldim. Bakıdan başqa, Gəncəyə, Füzuliyə də getdim və azərbaycanlı dostlarımı təbrik etdim. Təəssüf ki, Şuşada ola bilmədik, çünki o zaman şəhərin ətrafı minalardan təmizlənməmişdi. Bu müharibə zamanı yalnız dövlət rəhbərimiz deyil, bütün qazax xalqı Azərbaycana görə narahat idi və əlbəttə, biz sizin tərəfinizdə idik. Canlı itkilərinizi eşidəndə qəmlənir, ordunuz növbəti yaşayış məntəqələrini azad edəndə sizinlə birlikdə sevinirdik. Bütövlükdə deyə bilərəm ki, bu, Azərbaycan xalqının tarixi və böyük qələbəsidir. Qarabağ savaşında Azərbaycanın istifadə etdiyi döyüş taktikası müasir hərb elmində görünməmişdir. Təbiidir ki, bu Zəfər müharibəyə qədər müxalifətin narazı qaldığı İlham Əliyevin nüfuzunu çox yüksəyə qaldırdı. Şəxsən mənim fikrimcə, məhz bu dönəmdə İlham Heydər oğlu kimi rəhbər və komandan Azərbaycanın başında durmalı idi.

- Qazaxıstan prezidentinin Azərbaycana səfərinin ölkələrimiz arasında ticarət-iqtisadi əlaqələr, hazırkı mərhələdə hərtərəfli əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri baxımından əhəmiyyəti nədən ibarətdir?

- Azərbaycan və Qazaxıstan geosiyasi və tarixi cəhətdən ortaq maraqlara malik dövlətlərdir. Ölkəmizdə xeyli sayda azərbaycanlı yaşayır, bildiyimiz qədər, Azərbaycanda da Qazax adında rayon var. Həm bizim, həm də sizin Rusiya ilə ümumi sərhədimiz mövcuddur. Bütün hallarda biz Rusiya amilini nəzərə almalıyıq. Bu yaxınlarda Rusiya Prezidenti Vladimir Putin İlham Əliyevlə, ardınca isə Kasım-Jomart Tokayevlə görüşdü. Bu faktın özü bizi birləşdirən amil kimi qəbul edilə bilər. Son vaxtlar Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri ilə bağlı danışıqlar intensivləşib. Doğrudur, Qazaxıstan neftinin də bu kəmər vasitəsilə Avropaya nəqli Nur-Sultan üçün faydalıdır. Bu, həqiqətən belədir, amma ortada Rusiya amili var və biz bununla hesablaşmağa borcluyuq. Digər sahələrdə bizim ölkələrimiz bir-birinə çox şey verə bilərlər. Buraya meyvə-tərəvəzi, logistikanı və s. aid etmək olar. Düşünürəm ki, ölkələrimiz arasında gediş-gəliş daha da canlanmalı, hətta fantastik görünsə belə Aktau limanından Azərbaycana dənizaltı tunel də perspektivdə çəkilə bilər. Bu barədə öz məqaləmdə də qeyd etmişəm. Eynən La-Manş boğazında olduğu kimi dənizin altından avtomobil və dəmir yolu xəttinin çəkilməsi mümkündür. Bununla da Azərbaycan özünə qardaş hesab etdiyi Mərkəzi Asiya xalqları ilə daha yaxından təmas qurmaq imkan əldə edə bilər.

- İki xalq arasında mədəni-humanitar əlaqələrin inkişaf səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz?

- Əvvəldə dediyim kimi, Qazaxıstanda çox sayda azərbaycanlı yaşayır. Bunun özü bizim əlaqələrimizə təkanverici amildir. Hələ ikinci dünya müharibəsi zamanı Rusiyadan çeçenlər, qaraçaylılar, çərkəzlər, o cümlədən Azərbaycandan da insanlar Qazaxıstana gəlib. Yəni Qazaxıstan o dövrdə Qafqaz xalqları üçün bir növ ikinci vətənə çevrilmişdi. Tanınmış çeçen, inquş və Azərbaycan alimləri və sənətkarları məhz Qazaxıstanda dünyaya göz açıb. Mədəni əlaqələr o zaman da, indi də, hesab edirəm ki, bundan sonra da sıx olacaq. Mən buraya tələbə mübadiləsini, qarşılıqlı mədəni tədbirlərin keçirilməsini də əlavə edərdim. Vahid soy kökə malik qardaş xalqlar kimi təbliğat aparmalıyıq, gənc nəslə bunu izah etməliyik. Əminəm ki, prezidentimizin Azərbaycana səfərindən sonra bu yöndə səylər daha da güclənəcək və faydalı əməkdaşlıq ön plana çıxacaq. Həm Qazaxıstanın Bakıdakı səfirliyi, həm də Azərbaycanın Nur-Sultandakı səfirliyi bu istiqamətdə geniş və səmərəli fəaliyyət göstərməli və işlər görməlidir. Bizim dostluğumuz uzun müddətli və əbədi olacaq.