Böyük Şərq alimi İbn Sina da “musiqi dinləmək və səsləndirmək ən yaxşı müayinə üsuludur”, deməklə musiqi ilə müalicənin nə dərəcədə gərəkli olduğunu anlatmışdır. Filosoflar musiqi, tibb, astronomiya üçlüyünün sintezində, onların yaratdığı vahid harmoniyada musiqi ilə müalicənin üsullarını çatdırırdılar.
Sufilər ədəbiyyata, musiqiyə, memarlığa və s. bir sıra yeniliklər gətirdi. Bu yeniliklər bütövlükdə dünya mədəniyyətinin, o cümlədən islam mədəniyyətinin zənginləşməsində mühüm rol oynamışdır. Sufilərlə bağlı bəhs etdiyimiz populyarlıq və sevgi əsasən aşağıda göstərilən səbəblərlə izah olunur. Birincisi, bu, sufiliyin geniş spektrdə təqdim etdiyi və dövriyyəyə buraxdığı Allahın eşq yolu ilə dərk edilməsi, vəhdət əl-vücud, vəhdət əl-şüdut təlimi, “mey, saqi, meyxanə, şam, pərvanə və s. kimi özünəməxsus sufi rəmzləri, hərf və rəqəmlər mistikası, insanpərvərlik, demokratizm və s. ilə səciyyələnən” sufilik ideyaları və sosial görüşləri ilə bağlı idi.
Sufi mütəsəvvifləri isə “musiqi mərifət sahibləri üçün ruhun qidası olduğu və insanın kamilləşməsi mövqeyindən islami zəmində özünə daha böyük dəyər qazanmışdır” deyərək, bu ilahi sənətin zirvəsini göstərmişlər. Bu düşüncə çərçivəsində Mövləvilik başda olmaqla bir çox təsəvvüf cərəyanları musiqidən xüsusi təlim kimi istifadə edib, hətta dəyərli musiqi əsərlərinin yaranmasına səbəb olmuşlar.
Osmanlı imperiyası dönəmində yetişən musiqi xadimləri və nəzəriyyəçiləri Səfiyyəddin Urməvi və Əbdülqadir Marağayi türk musiqisi və muğamlarının insan temperamentləri, millətlər, rənglər, bürclər, təqvimlər və bəzi xəstəliklər üzərindəki təsirləri istiqamətində təsnif etmişdilər. Türk musiqi nəzəriyyələrinin əks olunduğu “ədvar” kitablarında da musiqinin tibblə əlaqəsi və onun vasitəsilə müalicə üsullarından bəhs olunur.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından