Nizami Gəncəvinin əsərlərində Xızır peyğəmbər obrazı:
Sözlər padşahının bir məsəli var:
Nə gözəl söyləmiş: “Axtaran tapar.”
Nizami, içərkən mey İskəndərlə,
Bəxtiyar olmaqçın ədəbi gözlə!
Bu süfrəndə olmuş həmsüfrən,
Yetmiş yeddi suda ağzımı yu sən!
***
Xızır iz salmışdı sanki bu yola,
Yainki gedirdi şahla qol-qola.
***
Söylədi o zaman böyük İskəndər,
Ona rəhbər olsun Xızır peyğəmbər.
Atı Xızıra verdi böyük tacidar,
Bilirdi onda bir aslan qəlbi var.
***
Bu yolda İlyasla Xızır yoldaşdı,
Çeşməyə gedərkən dostlar yanaşdı.
Söyləncələrdə, bəzi qəhrəmanların Bengisu içərək ölüm-süzlük qazanmalarına da rastlanır. Hz.Xızırın bu suyu içdiyinə inanılır. İslam ədəbiyatının fərqli öykülərinə görə bu suyu ilk içənlər Xızır və İlyas peyğəmbərlər olmuşlar.56
Z.Həsənov yazır: “Xızır günəş və od tanrısıdır və Apol-lon, Qoytosir kimi Qədim türk tanrısıdır”.
Qədimdən daha sərt keçən kiçik çillədə Xızırdan yardım istəyərdilər. Onu köməyə çağırardılar və Boz atlı Xızır insan-lara yardım edərdi. Xızırı darda, qarda qalanlardan başqa, doğum zamanı da köməyə çağırardılar.
“Kitabi-Dədə Qorqud”da da Xızır “Boz atlı Xızır” ad-landırılır və çətinə düşən insanların dadına yetir. “Dirsə xanın oğlu Buğacın boyu”nda göstərilir ki, Xızır yaralı Buğaca yardımçı olur, şəfa yolunu göstərir: üç dəfə yarasını sığayaraq deyir: “Bu yaradan sənə ölüm yoxdur. Dağ çiçəyi ilə ana südü sənə dərmandır”.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından