Naxçıvan MR “Əshabi-Kəhf” adlanan ərazidə “Damcı-xana”, “Yеddi kimsənə”, “Niyyət daşı – qara daş”, “Cənnət bağı” adlandırılan yеrlərdə daşla bağlı çox qədim tarixə malik inanc yerləri vardır. Dağın ən yüksək hissəsi “Cənnət bağı” adlanır.
Naxçıvan MR Ocaqtəpə pirində yekə bir qara daş vardır. “Əshabi-Kəhf”də də ondan bir az xırda daş var və bunlar rəvayətə görə bacıdırlar. Naxçıvanda “Əshabi-Kəhf”lə bərabər bir sıra ziyarətgahlarda qara daşlar mövcuddur. Cəhri kəndi ərazisində İsfəndiyar və ya Qaş piri adlanan ziyarətgah mağara tiplidir, ortasında böyük bir qara daş vardır. İnsanlar müxtəlif niyyətlə həmin ziyarətgaha gedirlər. Həmin ziyarətgahda bitki, daş kultu geniş yayılmışdır. Ziyarətə gələnlər qara daşa nəzir qoyur, daş yapışdırır, ətrafında şam yandırırlar. Qara daşın müqəddəsliyi ilə bağlı bir neçə xalq deyimi mövcuddur. Pis övlad haqqında: “Sən doğulunca bir qara daş doğulaydı”, “Qara daş səndən yaxşıdır” və s. deyilir. Xalq arasındakı inama görə qara daşların özlərinə məxsus xüsusiyyətləri vardır. Deyirlər ki, bu daşlar artıb çoxalmaq-doğmaq xüsusiyyətinə malikdirlər. Bəzi daşların 40-a qədər bala verdiyi söylənilir. N.A.Alekseyev yazır ki, bu daşların böyüməsi 30-40 il davam edir.
Daşın insan ruhunu daşımaq qabiliyyətinə malik olmasına dair çoxlu inamlar mövcuddur. “Əshabi-Kəhf”də düşmən daşını atmaq ona fiziki xətər yetirmək kimi sayılır. Bu inam bütün Azərbaycan üçün xarakterik olmuşdur. Azərbaycanda keçmişdə arzu olunmayan adamın bir daha qayıtmaması üçün onun arxasınca qara daş atardılar. Daş atdıqda guya o adam geri qayıtmayacaqdır. Naxçıvanın bəzi kəndlərində mərhumu evdən çıxardıqdan sonra onun yatdığı yerə daş qoyurlar, dəfn edildikdən sonra isə həmin daş həyətə və ya qəbirstanlığa atılır.
Şərur rayonunun Şahtaxtı, Culfa rayonunun Bənənyar kəndlərindəki pirdə də qara daş vardır. Kim niyyət edib həmin daşı qaldırırsa, deməli, niyyət yerinə yetəcəkdir.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından