Dağınıq skleroz mərkəzi sinir sisteminin uzun müddətli (xroniki) bir xəstəliyidir. Bədənin səhvən özünə hücum etdiyi bir vəziyyət olan autoimmun bir pozğunluq olduğu düşünülür.

Dağınıq skleroz, insanları fərqli şəkildə təsir edir. Bəzi şəxslərdə yalnız yüngül simptomlar ola bilər. Bəziləri isə beyin ilə bədənin digər hissələri arasındakı əlaqə pozulduğunda aydın görmə, yazma, danışma və ya yeriyə bilmə qabiliyyətlərini itirə bilərlər.

Dağınıq skleroz-da immun sistemi sinir liflərini əhatə edən qoruyucu qılafa (mielin) hücum edir. Beyinlə bədənin geri qalanı arasında ünsiyyət problemlərinə səbəb olur. Nəhayət xəstəlik sinir liflərində daimi zədələnməyə və ya pozulmaya səbəb ola bilər.

Dağınıq skleroz-un bir müalicəsi yoxdur. Ancaq sağalmağı sürətləndirməyə, xəstəliyin gedişatını dəyişdirməyə və simptomları idarə etməyə kömək edən müalicələr vardır.

Dağınıq skleroz nədir?
Dağınıq skleroz beyin və onurğa beynini təsir edən bir autoimmun xəstəlikdir. Bu xəstəlikdə immun sistemi səhvən mielin hüceyrələrinə hücum edir. Bunlar, beyin və onurğa beyni sinirlərini əhatə edən qoruyucu qılaflar​​dır.

Mielin qılafının zədələnməsi; sinirlərin görmə, duyum və hərəkət kimi funksiyaları yerinə yetirmək üçün bədəniniz boyunca göndərdiyi mesajları kəsintiyə uğradır.

Beyində, onurğa beynində və gözlərə qan təmin edən sinirlərdə mielin zədələnməsi baş verə bilər. Dağınıq skleroz üçün bir müalicə yoxdur.

Dağınıq skleroz əlamətləri
Dağınıq skleroz (MS) xəstələrinin ilk simptomları adətən 20 ilə 40 yaşları arasında görülür. Başlanğıcda simptomlar yaxşılaşır, lakin daha sonra geri qayıdır.

Əlamət və əlamətlər, təsir olunan sinir liflərinin yerləşməsinə bağlı olaraq şəxsə və xəstəliyin gedişinə görə böyük fərqliliklər göstərə bilər.

Ancaq ən əsas MS xəstəliyi əlamətləri belədir:

Bədənin adətən tək tərəfində yaranan bir və ya daha çox ətraflarda keylik və ya zəiflik
Qarışqa gəzməsi
Xüsusilə boynun önə əyilməsi kimi bəzi boyun hərəkətləri ilə ortaya çıxan elektrik şoku hissi
Koordinasiya əksikliyi
Qeyri-sabit yeriş və ya yeriyə bilməmək
Adətən bir gözdə qismən və ya tam görmə itkisi, tez-tez göz hərəkətləri zamanı ağrı
Uzun müddətli cüt görmə
Bulanıq görmə
Baş gicəllənməsi
Cinsi, bağırsaq və sidik kisəsi funksiyaları ilə bağlı problemlər
Yorğunluq
Danışıq pozğunluğu
Koqnitiv problemlər
Əhval-ruhiyyə pozğunluqları
Dağınıq skleroz yaranma səbəbləri
Mielin, beyin və onurğa beynindəki sinir hüceyrələrinin (neyronların) ətrafındakı qoruyucu bir qılafdır. Görmə, eşitmə və hərəkət kimi funksiyaları nəzarət etmək üçün beyniniz ilə bədəninizin geri qalanı arasında mesajları daşıyır.

İmmun sisteminin vəzifəsi, bədəninizi bakteriya və ya virus kimi ona zərər verə biləcək şeylərdən qorumaqdır. Dağınıq skleroz-da immun sisteminiz həddindən artıq aktiv olur.

Sağlam mielinləri (və bəzən mielin altındakı sinir hüceyrələrini) bədəniniz üçün bir təhdid olaraq qəbul edir. İmmun sisteminizin sağlam mielinə hücumu ona zərər verir.

Dağınıq skleroz xəstəliyi necə diaqnoz edilir?
Dağınıq skleroz xəstəliyi diaqnozu üçün müəyyən bir test istifadə edilmir. Diaqnoz, simptomlara və əlamətlərə, görüntüləmə və laboratoriya testlərinə əsaslanır.

Həkim, digər səbəbləri və xəstəlikləri aradan çıxartmaq üçün diqqətli bir prosesi izləyərək diaqnoz qoya bilər.

Dağınıq skleroz diaqnozu qoymaq üçün iki şeyin doğru olması lazımdır:

Ən az 1 ay aralıqla 2 atak keçirmiş olmalısınız. Atak, hər hansı bir MS simptomunun qəflətən ortaya çıxmasıdır. Bunun yanı sıra hər hansı bir MS simptomunun ən az 24 saat boyunca pisləşməsidir. Mərkəzi sinir sistemi mielinində 1-dən çox zədələnmə sahəniz olmalıdır.

Mielin, sinir liflərini əhatə edən və qoruyan qılafdır. Bu zədələnmə 1-dən çox nöqtə başqa bir xəstəlikdən qaynaqlanmamış olmalıdır.

Bu nöqtədə həkim aşağıdakıları da yoxlayan bir nevroloji müayinə aparır:

Zehni funksiyalar
Emosional funksiyalar
Dil funksiyaları
Hərəkət və koordinasiya
Görmə
Balans
5 duyğunun funksiyaları
Həmçinin aşağıdakıları da yoxlaya bilər:

MRT: Bu diaqnoz testi, X-şüaları istifadə edilmədən bədəndəki orqanların və quruluşların ətraflı şəkillərini yaratmaq üçün böyük maqnitlər və bir kompüterin birləşməsindən istifadə edir.

Ümumiyyətlə, kontrastla edilən bir beyin MRT taramasında görülən beyin toxumasındakı müəyyən dəyişiklik modelləri ilə birlikdə tək bir atak, MS xəstəsi olduğunuz deməkdir.

Qıcıqlandırılmış potensiallar: Bu testlər beynin vizual, eşitmə və duyğusal qıcıqlara verdiyi elektrik reaksiyasını qeyd edir. Bu testlər beynin müxtəlif hissələrindəki mesajların yavaşlayıb-yavaşlamadığını göstərir.

Beyin onurğa beyni mayesi analizi: Buna spinal tap və ya lomber punksiya da deyilir. Qiymətləndirmə və ya diaqnoz qoymaq üçün onurğadan alınan mayeyə baxır. Bu test MS-də görülən hüceyrəvi və kimyəvi anormallıqları yoxlayır.

Qan testləri: Bunlar müxtəlif nevroloji simptomların digər səbəblərini aradan qaldırmaq üçün aparılır.

Dağınıq skleroz müalicəsi
Dağınıq skleroz müalicəsi zədələnməni minimuma endirməyə, simptomları idarə etməyə və ağırlaşmaları önləməyə diqqət edir.

Müalicə planı bunları əhatə edə bilər:

Dərmanlar
Nitq terapiyası
Fiziki terapiya
Digər simptom idarəetmə növləri, vəziyyətin sizi necə təsir etdiyinə bağlı olaraq dəyişir.
Görmə simptomları üçün eynək taxmaq və ya dərman istifadə etmək
Əzələ spazmları (titrəmə) üçün dərin beyin stimulyasiyası
Əsa, yürüyən və ya təkərli oturacaq kimi köməkçi hərəkətlilik cihazlarının istifadəsi
Akupunktur və yoga kimi alternativ müalicələr
Bədəniniz bir Dağınıq skleroz atakının ortasında müəyyən dərmanlara yaxşı cavab vermirsə, həkiminiz plazma dəyişimini təklif edə bilər.

Bu, uzun müddətdə əlavə atakları önləmək əvəzinə davam edən bir atağın verdiyi zədələnməni minimuma endirməkdə daha təsirlidir.

Bu məlumat yalnız maarifləndirmə məqsədi daşıyır və tibbi məsləhət əvəzi deyildir. Hər hansı sağlamlıq problemləri üçün həmişə həkim mütəxəssis ilə məsləhətləşin.