İranın Hörmüz boğazını yenidən bağlamasından sonra ABŞ bu ölkənin limanlarına tətbiq etdiyi dəniz blokadasını gücləndirib. ABŞ qüvvələrinin blokadanı yarmağa cəhd edən İran gəmisinə atəş açıb onu ələ keçirməsi isə gərginliyi daha da artıb.

Prezident Donald Tramp “Truth Social” sosial şəbəkəsində yazıb ki, ABŞ-ın hərbi destroyeri İran gəmisinin heyətinə dayanmağı əmr edib, lakin ekipaj tabe olmayıb, buna görə hərbi müdaxilə edilib.

Globalinfo.az-a danışan Yaxın şərq üzrə ekspert Əlimusa İbrahimov deyib ki, bu hadisə Pekini də müharibəyə cəlb etmiş kimi görünür:

“Çin açıq şəkildə İranı dəstəkləyib və ABŞ-ı “pirat kimi davranmaqda” ittiham edib. Çinin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Quo Cziakun sərt diplomatik bəyanat verərək Hörmüz boğazındakı vəziyyətin incə və mürəkkəb olduğunu bildirib. XİN rəsmisi bütün tərəfləri gərginliyin artırılmasından çəkinməyə və normal tranzitin bərpası üçün şərait yaradılmasına çağırıb.

Pekinin sərt sözlərinin arxasında vacib bir detal dayanır. Ələ keçirilən İran bayraqlı tanker Çin limanından yola düşmüşdü. Gəmi Çxuxay şəhərindəki Gaolan limanını tərk edib – bu liman kimyəvi maddələrin, xüsusilə də natrium perkloratın yüklənməsi üçün mərkəzdir. Natrium perklorat İranın raket proqramı üçün vacib olan bərk raket yanacağının əsas maddəsidir. ABŞ rəsmiləri yükün nə olması barədə dəqiq məlumat verməsələr də, limanın ixrac profili strateji hərbi materiallara işarə edir.

Tankerin ələ keçirilməsindən az sonra Vaşinqton Hind-Sakit okean regionunda yeni güc nümayişi etdi. ABŞ və Filippin ən böyük “Balikatan” hərbi təlimlərinə başlayıb, burada rekord sayda – 17 000 hərbçi iştirak edir. Onlara Yaponiya, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya və Fransa da qoşulub.

Canlı atəş və dəniz manevrlərini əhatə edən təlimlər Çinin öz hərbi gəmilərini qərbi Sakit okeana təlimlərə göndərməsindən bir gün sonra başlayıb. Analitiklər bunu birbaşa Pekinə siqnal kimi şərh edir. Bu Vaşinqtonun Yaxın Şərqdə İranla məşğul olsa da, Çinin təsirinə qarşı durmaq niyyətini nümayiş etdirir”.

Ə.İbrahimov bildirib ki, gərginliyin artması dərhal qlobal enerji bazarlarına təsir göstərdi:

“Neftin qiyməti bazar günü axşam təxminən 7% qalxdı. Bu, cümə günü ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İranın xarici işlər nazirinin Hörmüz boğazının yenidən açıla biləcəyini deməsindən sonra baş vermiş kəskin düşüşün böyük hissəsini kompensasiya etdi.

ABŞ-ın energetika naziri Kris Rayt amerikalıları yaxın vaxtlarda benzinin ucuzlaşacağını gözləməməyə çağırdı. “ABŞ-da orta benzin qiymətləri gələn ilədək müharibədən əvvəlki 3 dollardan aşağı səviyyəyə qayıtmaya bilər” – Rayt söyləyib. Nazirin sözlərinə görə, Prezident Tramp bu görünməmiş böhranın öhdəsindən uğurla gəlir, qiymət artımı isə müharibə ilə deyil, inflyasiya ilə əlaqədardır. O, həmçinin vəziyyəti 2022-ci ildə Co Baydenin prezidentliyi dövründəki qiymət artımı ilə müqayisə edib və hazırkı qiymətlərin o zamankından bir dollar aşağı olduğunu vurğulayıb.

İranın dövlət mediası ABŞ-ın gəmi ilə bağlı addımını atəşkəs razılaşmalarının pozulması və “dəniz quldurluğu” adlandıraraq tezliklə cavab verəcəyini vəd etdi. Bundan əvvəl İranın özü də boğazın açıq olduğunu bildirməsinə baxmayaraq, buradan keçməyə cəhd edən tankeri atəşə tutmuşdu.

Vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirən amil isə Prezident Trampın iki dəfə təxirə salınmış və ləğv edilmiş Pekin səfərinin indi mayın ortalarına planlaşdırılmasıdır. Bu səfərin yeni böhran şəraitində baş tutub-tutmayacağı hələ qeyri-müəyyəndir”.