Yerli və xarici mediada yayılan məlumatlara görə, İsrail 2025-ci ilin mayında İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirməyi planlaşdırıb. Lakin ABŞ Prezidenti Donald Tramp belə bir addımı dəstəkləmədiyi üçün İsrail bundan imtina edib. İsrail ABŞ-ın hücumun hazırlanmasında fəal iştirak edəcəyinə və yəhudi dövlətini İranın mümkün cavab zərbəsindən qoruyacağına əmin idi. Hücum vasitəsilə Tehranın nüvə silahı hazırlamaq səylərini ən azı bir il iflic etmək nəzərdə tutulurdu.

ABŞ İranla diplomatik danışıqlar yoluna üstünlük verir? İsrail və İran arasında hər hansı gərginliyin qarşısını ala biləcəkmi? İran üçün təhlükə sovuşurmu?

Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Anar İsayev deyib ki, əvvəlcə, Fars-Molla rejiminin formalaşmasına nəzər salmalıyıq:

“İran İslam İnqilabından sonra molla rejiminin qurulmasında ABŞ və İsrailin ciddi rolu olub. Bu, danılmaz faktdır. Hər kəs bilir ki, bu rejimin formalaşması və qurulmasında Qərb ölkələri, xüsusilə ABŞ və İsrailin, eyni zamanda digər Qərb təsisatlarının əhəmiyyətli təsiri olub.

Zaman keçdikcə aydın oldu ki, Molla rejimi ABŞ və İsrailin Yaxın Şərq layihəsidir. İran vasitəsilə Yaxın Şərqdə ABŞ öz maraqlarını həyata keçirməyə çalışıb və müəyyən mənada bu rejimdən alət kimi faydalanıb.

ABŞ və İsrailin İranla münasibətlərində gərginlik yaradan əsas məsələ İranın nüvə silahı əldə etmək istəyi olub. Bilirsiniz ki, İran uzun illər uranın zənginləşdirilməsi prosesi ilə məşğuldur. Əvvəllər bu proses ABŞ-la müəyyən razılaşmalar çərçivəsində 3-4% zənginləşdirmə ilə məhdudlaşdırılmışdı və bu enerji istehsalı məqsədilə həyata keçirilirdi. Lakin sonradan bu faizlərin 60-70, hətta 80%-ə qədər yüksəldiyi bildirilir. Əgər uran 90%-dən artıq zənginləşdirilərsə, bu, nüvə silahı istehsal etmək deməkdir”.

Anar İsayevin sözlərinə görə, İsrail və ABŞ bunu özülərinə ciddi təhlükə kimi qiymətləndirilir:

“ABŞ uzun müddət İrandakı Molla rejimindən bölgədə siyasətini həyata keçirmək üçün istifadə etmişdir. Lakin İran nüvə silahına sahib olarsa, bu, bölgədə və dünyada yeni bir tendensiya yarada bilər. Çünki digər dövlətlər də nüvə silahı əldə etməyə çalışa bilərlər.

Buna görə də İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq üçün ABŞ və İsrail müxtəlif yollarla iqtisadi sanksiyalar, təzyiqlər və s. ilə bu ölkəyə təzyiq göstərir. Son dövrlərdə isə hərbi müdaxilə ehtimalları da gündəmə gəlib.

İsrail 2025-ci ilin may ayında İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirməyi planlaşdırsa da, Donald Trump bu addımı dəstəkləməyib. Bu səbəbdən həmin hücum ehtimalı zəif görünür.

İranda son seçkilərdə prezident seçilən Pezeşkianın ABŞ-a səfəri zamanı diplomatik danışıqlara üstünlük verəcəklərini bəyan etməsi də bu məsələdə diplomatik yolun hələ də açıq olduğunu göstərdi. Hazırda ABŞ ilə İran arasında diplomatik danışıqlar daha çox Oman vasitəsilə aparılır və görünür ki, tərəflər hərbi qarşıdurmadan daha çox diplomatik yolla problemi həll etməyə üstünlük verirlər. Əslində İran ilə İsrail arasında müşahidə olunan gərginlik, dolayısı ilə ABŞ ilə İran arasında olan gərginliyin də bir hissəsidir. Bu gərginlik tam deyil, qismən xarakter daşıyır. Çünki danışıqlardan sonra İranın ali dini lideri Xamenei də danışıqların müəyyən nəticələr verəcəyinə ümid etdiyini bildirib”.

Siyasi şərhçinin sözlərinə görə, İran üçün təhlükənin sovuşduğunu demək doğru olmaz:

“Əksinə, təhlükə hələ də qalmaqdadır. İran rejimi artıq öz missiyasını tamamlayıb və bu rejim öz son dövrünü yaşamaqdadır. ABŞ-ın “Böyük Yaxın Şərq Layihəsi” çərçivəsində İranın parçalanması mərhələsi hələ tam reallaşmayıb. Bu layihənin əsas məqsədi bölgədə yeni dövlətlərin yaradılması və sərhədlərin dəyişdirilməsidir. Bu prosesin Liviyada, Suriyada, Yəməndə və Qəzzada necə baş verdiyini görürük”.