Xalqımızı ikiyə parçalayan Türkmənçay müqaviləsinin ildönümünü, növbəti yubileylərini tarix həmişə bizsiz, özü qeyd edib.

Müqavilənin birinci ildönümündə müəlliflərindən biri – Aleksandr Qriboyedov Tehranda qətlə yetirilib.

150 illik yubileyi isə İranı yenidən silkələyib. Müqavilənin düz 150 illik yubiley günündə – 9-10 fevral 1979-cu ildə İranda islam inqilabı baş tutub.

Yaxşı, kim qeyd edirdi bu yubileyi? Biz, yoxsa tarixin öz, bizlərdən asılı olmayan daxili mexanizmi? Gözəgörünməz dramaturgiyası?

Bu mistik rəqəmlər qarşısında məncə ancaq susmaq olar. Fəqət, müqavilənin 197-ci ildönümünü Təbrizdə tam real, köhnə müəllifləri qeyd etdilər. Yəni ruslar.

Yubiley günü Təbrizə Rusiya Federasiyadan böyük nümayəndə heyəti gəlib. Rusiyanın 19 iri şirkəti Təbriz qubernatoru Bəhrəm Sərməstin qəbulunda, hüzurunda əyləşib.

Rusiyanın 19 iri şirkəti Təbriz qubernatoru Bəhrəm Sərməstin qəbulunda

İranın rəsmi “Səda və Sima” (İRİB) informasiya saytına girsəniz, görüşün şəkillərinə də rast gələ bilərsiniz.

Təbriz qubernatoru deyib: “Təbriz sənaye-ticarət palatası İranın ən qədim, ən vacib iqtisadi dayaqlarından biridir. Təbrizdə iqtisadiyyatın 94 faizi şəxsi kapital mənşəlidir. Rusiya ilə İran arasındakı iqtisadi əməkdaşlıq Şərqi Azərbaycanı da əhatələməlidir. “Araz azad iqtisadi bölgəsi”, aradakı bütün boşluqları həll edəcək. “İqtisadi diplomatiya” sərhədyanı ticari əlaqələri fəalaşdırmalıdır”.

Qısası, Moskva-Bakı münasibətləri soyuduğu vaxt Moskva-Təbriz əlaqələri qəfil real çərçivələr qazanmağa başladı. Özü də məhz Türkmənçay müqaviləsinin 197-ci ildönümündə.

Görüşün yubiley gününə düşməyi, xronologiyası təsadüfü seçilməyib. Əvvəldən planlaşdırılıb.

Moskva Bakını Təbrizlə əvəzləməyə başladı?

Yanvarın 18-də Rusiya ilə İran arasında bağlanmış 47 maddəlik Strateji saziş də sanki növbəti Türkmənçaydı.

Sonuncu İran şahı Məhəmmədrza Şah da, 1977-78-ci ildə Cimmi Karterin təzyiqinə tuş gəlincə, Moskvanın İrandakı təsir dairəsini genişləndirmişdi.

Evin zindanındakı solçu, kommunistləri azadlığa buraxmışdı.

İrandakı 1978-79-cu il inqilabına bilərəkdən antiamerikan məzmun vermişdi.

Moskvanın İrandakı agenturasına özü hər cür imkan qazandırmışdı.

Ancaq, sonuncu şahənşahın bu son siyasi oyunu böyük peşəkarlıq istəyirdi.

Divi, şüşədən çıxarmaq azdı. Gərək divi geriyə, şüşəyə qaytarmaq duasını unutmayasan.

Nəticədə, Türkmənçay müqaviləsinin 150 illik yubileyi İslam inqilabına döndü.

İndi də bu idarəolunmaz, mistik kabus Təbrizdə dirilə bilər.

Türkmənçayın ruhu yenə də İran, bölgə üzərində qanadlanıb uçur.

Rusların SU-57 təyyarəsi şəklindəmi?