Üçbarmaq və ya Yatıqqanqal bitkisi latın d. Bidens adlanır, mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinə aid bitki cinsidir. Qədimdən Qərb ölkələrində, Çin və Tibet təbabətində oynaq və dəri xəstəliklərində istifadə edilirdi. Rusiyada bu bitki o qədər populyar idi ki, XIX əsrdə Rusiyanın 29 quberniyasında onun yığımı gedirdi.
Əfsanəyə görə, bir knyaginya var idi. Bu xanım gözəl olsa da yaşadığı qəsrdəki xidmətçilərə qarşı çox qəddar idi. Bir gün ölü uşaq doğmuş və xanım tərəfindən təhqir edilən qulluqçu onu lənətləyir. Xanım ərə gedir və 23 yaşına çatdıqda uşaq dünyaya gətirir. Amma körpə ağır bir dəri xəstəliyindən əziyyət çəkir. Süd analarının dəfələrlə dəyişdirilməsinə, aparılan müalicələrə baxmayaraq uşaq sağalmır, dil açıb danışmağa başlayan uşaq yalnızca məni qaşıyın deyib qışqırarmış və beləcə dərdinə əlac tapılmayaraq dünyasını dəyişir.
Qadın dəfələrlə uşaq doğmasına baxmayaraq körpələr hamısı eyni xəstəlikdən ölür. Yeddinci körpəsini dəfn edən dərdli ana kilsəyə gedərək gecə-gündüz dualar edir. Knyaz ailəsi isə nəslin davamçısı olsun istəyirdi. Amma xanım qulluqçu qadının onu lənətlədiyini dəfələrlə xatırlayır. Artıq yaşlanmış xanım bir uşaq da doğur və doğumun 7-ci günü qəsrə qəribə bir qoca kişi gəlir. Onu yedizdirirlər, içizdirirlər, geyindirirlər, qocaya qulluq edirlər. Xəstə körpəyə diqqətlə baxan qoca onun üçün dua edir və sonra deyir:
- Rəhimdil Allah hədər yerə mənim yolumu buradan salmayıb, əzabkeş qadın. Mən sənə bir məsləhət verəcəm dinlə: Çereda/Yatıqqanqal bitkisindən çox qatı bir qətran kimi dənləmə hazırla. Sonra ona porsuq yağı qat və onu qaynat, daha sonra bir qaba süz. Gündə iki dəfə uşağın yaralarına sürt və günəş altında ağardılmış bir kətana bük. Daxilə isə çeredanın suyunu ver - 1 hissə quru çereda çiçəkləri və 5 hissə sudan hazırlanmış dəmləmə gecədən səhərəcən qalsın. Çox qalmaqdan imtina edən yaşlı adam dəyərli hədiyyələrdən də imtina edir. Yalnız torbasına təzə bişmiş çovdar çörəyi və azacıq duz götürərək gedir.
Qocanın dediyi kimi səbrlə, Allaha dua edərək körpəni müalicə edirlər. Uşağın bədəninin yaraları sağalır və böyüyərək öz knyaz nəslinin müdrik davamçısı olur. Həmin qadın isə çöldən-çəməndən çereda çiçəkləri toplayaraq xəstə uşaqları müalicə edərdi. Artıq sadə insanlardan heç nə ilə fərqlənməyən knyaginya təvazökar və xeyirxaq bir insana çevrilmişdi. Yaşlı vaxtlarında dünyasını dəyişən xanımın isə çereda bitkisi ilə bağlı olan əfsanəsi xalqın yaddaşında bu günə qədər yaşayır.

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından